حجاز درصدر اسلام صفحه 230

پیش از عمر بن عبدالعزیز مردم را از خواندن نماز بر جنازه‌ها در مسجد منع می‌کردند. از این عبارت برمی‌آید که قبل از عمر بن عبدالعزیز، حرس مسجد وجود داشته است. از ابن ذئب از مقبری روایت شده که او دیده است که شرطگان مروان بن حکم مردم را از مسجد بیرون می‌کردند و نمی‌گذاشتند که بر جنازه‌ها نماز بخوانند. «(1)» 1- روایت ابن زباله از وجود حرس مسجد در عهد حکومت عمر بن عبدالعزیز بر مدینه (که در زمان خلافت ولید بن عبدالملک بوده) منافاتی با روایت یحیی ندارد او می‌گوید حرس در زمان حکومت مروان در مسجد وجود داشته؛ زیرا مروان در عهد خلافت معاویه بر مدینه حکومت می‌کرده است.

از این عبارت معلوم می‌شود که حرس مسجد، در زمان معاویه معمول شده است. حالا پیش از معاویه هم بوده یا نه، ما را از آن آگاهی نیست.

2- از نص مذکور در فوق برمی‌آید که از وظایف حرس مسجد، منع کردن مردم از خواندن نماز بر جنازه‌ها در درون مسجد بوده است. البته شاید این یکی از وظایف آنها بوده است؛ زیرا با وجود گسترش شهر مدینه، مسجد جامع تنها در مدینه بوده و بودن مسجد به عنوان مرکز اجتماعی و اداری و فکری، مسلماً موجب بروز مشکلاتی می‌شد و افراد شرطه علاوه بر منع مردم از خواندن نماز جنائز در مسجد وظیفه داشته‌اند که امنیت را هم در آنجا برقرار سازند.

ابن نجّار از اهل سیر روایت می‌کند که رسول خدا (ص) مردی به نام هَیْصم مزنی را بر عَقیق امارت داد. از آن پس حاکم عقیق از سوی مدینه معین می‌شد تا زمان داود بن عیسی که در سال 198 آن را ترک گفت. «(2)» عبدالله بن ذکوان گوید: بنی‌امیه در دیوان حقوقی معین کرده بودند، برای کسی که در عَقیق از حوض مروان بن حکم نگهبانی کند و عهده‌دار امور بئر مُغَیْره گردد؛ مثل مهیا کردن طناب و دلو برای آن. «(3)» قول مرجح این است که ابن نجار و عبداللَّه بن ذکوان را یک هدف بوده و آن این که

1- - سمهودی، ج 2، ص 531.
2- - سمهودی، ج 4، ص 1067.
3- - سمهودی، ج 3، ص 1050.