حجاز درصدر اسلام صفحه 232

صاحب سوق، در مدینه بر درگاه خانه معمر بن عبدالله عدوی می‌نشست.

عنوان وظیفه «عامل بازار» در معنای برابر است با واژه] Agoranomos [این عنوان در بلاد مغرب و اندلس در عصر سیادت تمدن روم شایع بود.

ابن سعد گوید: عبدالله بن عُتْبه از حبوبات حق می‌گرفت و شافعی گوید: از چاه عشریه می‌گرفت مالک گوید: از گندم و روغن نیم عشر می‌گرفت و قصدش این بود که ورود بارها به مدینه افزایش یابد و از حبوبات عشریه می‌گرفت. او از شهاب نقل می‌کند که این عشریه در زمان جاهلیت هم معمول بود و عمر بار دیگر آنان را به پرداختن عشریه الزام نمود. «(1)» اشارات فراوانی است که ثابت می‌کند عشریه پیش ازاسلام در شهرهای حجاز رواج داشته؛ از جمله آنکه در مکه پیش از اسلام گرفتن عشریه معمول بوده است. پیامبر در نامه‌هایی که به قبایل و عشایر نوشته، آنان را از پرداخت عشریه معاف داشته است. معاف داشتن از عشریه دلیل بر آن است که قبل از اسلام در حجاز معمول بوده است.

عامل بازار می‌بایست از خصوصیاتی برخوردار باشد؛ از جمله به قوانین داد و ستد آگاه باشد. ابوالفرج اصفهانی گوید: زمانی که بردان متولی امور بازار مدینه بود، مردی از دیگری شکایت کرد و مدعی بود که حق او را نداده است. بردان بررسی کرد و متهم را به حبس محکوم نمود.

بلاذری گوید: عثمان حارث را بر بازار گماشت، او کالای مردم را ارزان می‌خرید و به فروشندگان گران می‌فروخت و اعمال ناشایست می‌کرد. تهدیدش کردند که اگر چنین کند بازار را از او بستانند و او دیگر چنان نکرد. «(2)» تردیدی نیست که تعیین عادلانه بهای کالاها، در وضع اقتصادی مردم تأثیر بسزایی دارد. بویژه آن که روغن و گندم و مویز از خارج به شهر وارد می‌شد و از آنگونه معاملات بودند که حاکم موظف بود از آنها عشریه بگیرد. ولی در همان وقت بازار احتکار و بازی با قیمتها رواج داشت. و فقها تأکید کرده‌اند که نباید دولت در قیمتها دخالت کند. در حدیثی منسوب به پیامبر (ص) آمده است که آن حضرت مؤکداً می‌فرمود که در قیمتها نباید دخالت کرد و نباید قیمتهایی را تحمیل نمود زیرا قیمت‌گذاری با خداست. او است که گاه تنگ می‌گیرد و گاه