حجاز درصدر اسلام صفحه 235

صوافی (املاک خالصه)

از مشاغل و وظایفی که در مکه و مدینه بود. سرپرستیصوافی بود. و آن به بیت‌المال تعلق داشته.

ابن شَبّه نام شماری از خانه‌ها را که جزءصوافی بوده‌اند یاد کرده؛ از جمله خانه مروان جزءصوافی شد و خانه آل‌شُرَحْبیل که باقی مانده آن را یحیی بن خالد بن برمک خرید و آن زمان که خرماستان طلحه را ویران کرد آنجا را نیز ویران نمود و جزءصوافی شد. و خانه ملیکه که آن را عبداللَّه از معاویه خرید و جزءصوافی شد و بعدها مهدی عباسی آن را داخل در مسجد نمود. مفضل بن سلیمان روایت کند که چون خبر شهادت حسین در فَخ به عمری رسید برجست و خانه حسین و جماعتی از اهل بیتش و دیگران را؛ یعنی کسانی که با او در قیام شرکت جسته بودند ویران ساخت و نخلهایشان را آتش زد و هر چه نسوخته بود بگرفت و جزءصوافی و مقبوضه نمود. از عبارات فوق برمی‌آید که مراد ازصوافی خانه‌هایی است که به هر طریق که باشد دولت تصرف و تملک می‌کند اما از عبارات دیگری برمی‌آید کهصوافی شامل اراضی زراعتی هم می‌شود. سَمْهودی گوید که در مدینه و اطراف آن چشمه‌های بسیاری بود که بعد از پیامبر (ص) احداث شده بود. و معاویه را به این موضوع اهتمام بسیار بود. از این رو در ایام او در اراضی مدینه غله فراوان شد. واقدی در کتاب حَرّه گوید که در زمان معاویه در مدینهصوافی بسیار بود. معاویه در مدینه و توابع آنصد و پنجاه هزار وسق ضبط می‌کرد وصد هزار وسق گندم درو می‌کرد.

طبری گوید که چون در سال 160 ه. مهدی عباسی به حجاز آمد حسن بن ابراهیم بن عبدالله بن حسن نزد او رفت و اوصله و جایزه‌ای کرامند عطایش کرد. از جمله مقادیری ازصوافی حجاز را به او داد. «(1)» در کتب، نام شماری از کسانی که متولی امرصوافی در عصر عباسی در مکه و مدینه بوده‌اند ذکر شده ولی در عصر اموی جز از شخصی به نام ابن مینا که چنین سمتی داشته، نام نبرده‌اند.

هر چه راجع به صوافی هست متعلق به عصر عباسی است.