حجاز درصدر اسلام صفحه 248

فصل یازدهم: شیوه جمع آوریصدقات

اشاره

رابطه میان پیامبر و قبایل جزیرةالعرب از نامه هایی که آن حضرت به آنها یا رؤسای آنها نوشته است، آشکار می‌شود. محتوای این نامه ها و شروطی که در آنها آمده، در همه یکسان نیست و این به سبب اوضاع و شرایطی است که به هنگام نگارش نامه حاکم بوده است، چه بر مدینه و چه بر قبایل، بطور کلی نامه‌ها کوتاه و شروطی که در آنها به کار رفته است مشخص و روشن است. مگر دو نامه که یکی به مردم نجران نوشته شده. و یکی به مردم ایله. این دو نامه مفصل و در آنها شروط و احکامی آمده است که در نامه های دیگر که به قبایل دیگر نوشته است، به چشم نمی‌خورد.

چون پیامبرص- وفات کرد، بیشتر قبایل جزیرة العرب مرتد شدند. البته اینجا جای آن نیست که در باب ردّه و مفهوم آن و انگیزه‌ها و مظاهر آن،صحبت کنیم. بلکه به همین اکتفا می‌کنیم که مرتدین- هر انگیزه و ادعایی که داشتند- از ابوبکر اطاعت نمی‌کردند. و نمی‌خواستند تعهداتی را که با رسول‌الله (ص) کرده بودند با او به اجرا در آورند. ابوبکر نیز کار را آسان نگرفت، بلکه بر ضد آنها به قدرت متوسل شد. زیرا نامه هایی که در دست آنها بود به گونه‌ای نبود که تعهدات و شروطی را دربر داشته باشند، هر چه بود تسلیم بلا شرط بود. به این معنا که آنها را به پیوستن به دولت اسلام و انصراف از شرک ملزم می‌نمود. بنابراین ابوبکر در برابر آنها به هیچ شرطی یا قیدی مشخص، ملزم نمی‌شد. او حق داشت که قانوناً هر چه بر او فرض است درباره آنها به اجرا درآورد و برای آنها هم مقدور نبود که پس از خضوع در برابر قدرت از خلیفه امتیازاتی را مطالبه کنند یا در باب آنچه او می‌طلبد چون و چرا کنند. واقع این است که علی (ع) در زمان خلافتش با بنی ناجیه و عبدالقیس پیکار کرد زیرا خرّیت بن راشد-