حجاز درصدر اسلام صفحه 249

از بنی ناجیه- قوم خود را از اطاعت علی درصفّین بازداشته بود و قوم او در آن سال نیز از پرداختصدقه خودداری ورزیدند. پس بر عهده آنها دو «عقال» بود. (معنی عقال در پایان فصل می‌آید. م.)

ابوبکر برای پایان دادن به رده، سپاه اسلام را به اطراف جزیره، بویژه برای فتح بلاد شام گسیل داشت. او هر چند هیچ یک از مرتدین را در این لشکرها نپذیرفت ولی بناچار اهمیت بدویان در قتال را درک کرده بود و می‌دانست که به زودی برای فتوحاتی که درپیش دارد به آنها نیاز پیدا خواهد کرد.

عمر بن خطاب، بعد از ابوبکر در سال 13 ه. به خلافت رسید؛ یعنی دو سال بعد از پایان دادن به امر ردّه. عمر اجازه داد که مرتدین سابق نیز به لشکر اسلام بپیوندند. پس شمار کثیری از آنها به سپاه اسلام پیوستند. با پیوستن آنها بر شمار سپاهیان درافزود و لشکر اسلام توانست به فتوحات بزرگی نائل آید که اگر بدویان جزیره به آن نپیوسته بودند، نمی‌توانست با آن سرعت پیشروی نماید. بیشتر جنگجویان سپاه اسلام بدویان بودند و نیز شمار کثیری از فرماندهان و سرداران که میدانهای جنگ را اداره می‌کردند و پیروزی به دست می‌آوردند، شهرها را یک یک می‌گشودند و قلمرو اسلام را توسعه می‌دادند. به سبب شرکت فعال قبایل بدوی در جنگها و مهارت و جرئت آنها در پیکار با دشمن بود که عمر بن خطاب در وصیت خود گفت: «شما را بعد از خود به عربهای بدوی سفارش می‌کنم. درباره آنها نیکی کنید زیرا آنها مادّه اسلام هستند». درست است که پس از تسلیم بدویان در جنگهای ردّه خلفا قانوناً خود را موظف به انجام شروطی در برابر آنها نمی‌دانستند ولی ارزش و اعتبار آنها را دریافته بودند و نمی‌خواستند با تحمیل وظایف سنگین، آنان را برمانند، بلکه بر حسب موقعیت زمانی و مکانی نسبت به آنها راه مدارا و ملایمت در پیش می‌گرفتند.

قبایل بدوی نیز بعد از شکست در جنبش ردّه به قدرت حقیقی اسلام ایمان آوردند و فرمان دولت جدید را گردن نهادند و از آن پس هیچ اقدام تمرد آمیزی بر ضد آن مرتکب نشدند. زیرا دریافته بودند که هر چه دولت اسلامی از عظمت بیشتری برخوردار باشد منافع مادی و معنوی ایشان بیشتر تأمین خواهد شد.

دولت اسلامی جزیرةالعرب را از حالت اضطراب رهانیده و برای آن امن و آسایش را به ارمغان آورده بود. و از دیگر سو یک وحدت سیاسی پدید آمده بود و بذر وحدت فکری و روحی