حجاز درصدر اسلام صفحه 250

اینک بارور می‌شد. مسلمانان بر بلاد دیگر غلبه می‌یافتند و این امر علاوه بر این که سبب نشر عقاید اسلامی می‌گرادید، برای آنها از منافع مادی هم خالی نبود. پس گردن نهادن به آنچه دولت اسلامی الزام می‌کند ضروری می‌نمود.

مهمترین الزاماتی که دستگاه خلافت بر بدویان مقرر داشت پرداختصدقات بود. و مراد از آن مالیاتی بود که از مواشی می‌پرداختند. شکی نیست که پرداخت زکات در عهد پیامبرص- مقرر بود زیرا بارها در قرآن از آن یاد شده است. واژه «صدق» و «تصدّق» در شش آیه و «صدقه» در پنج آیه و «صدقات» در هشت آیه، همچنین واژه‌های «المصدقین» در دو آیه و «المتصدقین» نیز در دو آیه و «المتصدقات» در یک آیه آمده است. و همه این آیات از آیات مدنی هستند و واژه‌ها دارای معانی مختلف. بعضی پرداخت مال است به منظور برّ و نیکوکاری که از آن به «تصدق» تعبیر شده است. و نیز برای غرض معین در اینجا دو آیه است که در آنهاصدقه به عنوان یک وظیفه واجب به کار رفته است:

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید، چون خواهید که با پیامبر نجوا کنید، پیش از نجوا کردنتانصدقه بدهید. این برای شما بهتر و پاکیزه‌تر است و اگر برایصدقه چیزی نیافتید، خدا آمرزنده ومهربان است. آیا ترسیدید که پیش از نجوا کردنصدقه ها بدهید؟ و حال آن کهصدقه نداده‌ایدو خداهم‌توبه شمارا پذیرفته است. پس نماز بگزارید و زکات بدهید و از خدا و پیامبرش اطاعت کنید، که خدا به کارهایی که می‌کنید آگاه است» (مجادله: 13- 12».

معلوم است کهصدقه در این آیه مال معینی است که مسلمانان پیوسته به پیامبر (ص) باید بپردازند خواه بدوی باشند و خواهصاحب مواشی و خواه کشاورز یا بازرگان.

مفسرین می‌گویند: حکمی که در این دو آیه آمده، به آیه دیگری که درباب زکات است نسخ شده است. در این آیه ازصدقه به عنوان ضریبه‌ای واجب یاد شده:

«گروهی از عربهای بادیه‌نشین که گرد شما را گرفته‌اند منافقند و گروهی از مردم مدینه نیز در نفاق اصرار می‌ورزند. تو آنها را نمی‌شناسی ما می‌شناسیمشان و دوبار عذابشان خواهیم کرد و به عذاب بزرگ گرفتار می‌شوند. و گروهی دیگر به گناه خود اعتراف کردند که اعمال نیکو را با کارهای زشت آمیخته‌اند. شاید خدا توبه شان را بپذیرد. زیرا خدا آمرزنده ومهربان است. از داراییهایشانصدقه بستان تا آنان را پاک و منزه سازی و بر ایشان دعاکن، زیرادعای تومایه آرامش‌آنهاست وخداشنواو داناست». (التوبه 104- 101)