حجاز درصدر اسلام صفحه 255

مروان بن حکم در شمار عاملین زکات آمده است و به قبیله‌ای اشارت نرفته است. «(1)» در زمان امام علی (ع) چنانکه از منابع برمی‌آید، قبیله عبدالقیس از پرداخت زکات در سالصفّین و سال بعد از آن سرباز زد. «(2)» و نیز ازصدقات بکر و خَثْعَم سخن رفته است. عمر بن عبدالعزیز، ابن زراره را برای گردآوریصدقات یمامه فرستاد. وصدقات اسد و طی را در زمان مروان بن حکم، امیّة بن مطّرف گرد می‌آورد. «(3)» اما در باب منازلی که اینان طی می‌کرده‌اند در منابع چیزی نیامده است. در نصوص فراوانی آمده است که رسول الله (ص) مقرر داشت کهصدقه را از توانگرانشان بستانند و به بینوایانشان دهند. «(4)»

مصرف کردنصدقات در محل

واقدی گوید که یزید بن شریک الفَزاری می‌گفت: عمر بن خطّاب، مَسْلمة بن مخلّد را برای گرفتنصدقات به میان ما می‌فرستاد و اوصدقات را از توانگرانمان می‌گرفت و به مستمندانمان می‌داد. «(5)» از وصایای عمر به هنگام مرگش آن بود که اعراب بادیه نشین اصل عرب و ماده اسلامند. بایدصدقه را به نیکوترین وجه از آنان گرفت و درهم و دینار نگرفت و آنچه از توانگرانشان می‌گیرند به بینوایانشان بدهند. «(6)» و نیز گویند که معاذ بن جبل در زمان پیامبر و ابوبکر عامل جَنَد بود. چون عمر آمد او را به همان مقام باقی گذاشت. معاذ یک ثلثصدقات مردم را نزد عمر فرستاد. عمر را ناخوش آمد و پیام داد که من تو را به عنوان گردآورنده مالیات و گیرنده جزیه نفرستاده‌ام. بلکه

1- - انساب الاشراف، ج 5، ص 28.
2- - طبری، ج 1، ص 3433.
3- - مسند شافعی، ج 1، ص 219؛ الاموال، ص 580.
4- - مسند شافعی، ج 1، ص 219؛ الاموال ص 580.
5- - ابن سعد، ج 3، ص 334.
6- - الاموال، ص 595.