حجاز درصدر اسلام صفحه 271

از این نوشته ها برمی‌آید که مرتع شَرَف همان مرتع ضَریّه است. معلوم می‌شود که در اوایل آنجا را شَرَف می‌گفته‌اند و سپس ضَریّه نامیده‌اند.

سمهودی از قول مجد می‌گوید که مشهورترین مراتع مرتع ضَریّه است که به عقیده بعضی از قبیله طی مرتع کلیب بن وائل بود ... و در جایی از آن قبر کُلَیب است و تا به امروز معروف است.

سَمهودی می‌گوید: یکی از رؤسای نجد به نام اجود بن جبر مرا از آن خبر داد. و گفت قبر کُلَیب در آنجاست عربها آن را می‌شناسند و به زیارت آن می‌روند. یکی از آنها خواست مرا به سر قبر او برد، گفتم: کُلَیب یکی از مردم جاهلی بوده.

مرتع ضریّه

هَجَری گوید: نخستین کسی که ضرَیّه را مرتع ساخت عمر بن خطاب بود. آنجا را چراگاه شترانصدقه و اسبان غازیان قرار داد. ستوران حق داشتند تا فاصله شش میلی ضریه بچرند و باز به آنجا برگردند. ضریه در وسط مرتع است. این امر در تمام ایام خلافت عمر و آغاز خلافت عثمان ادامه داشت. سپس شمار ستوران افزون شد و به چهل هزار شتر رسید، چنانکه مرتع را گنجایش آنها نبود. عثمان فرمان داد که به چراگاه شترانصدقه و اسبان غازیان بیفزایند. او خود آبی را از آبهای بنی ضبیبه که نزدیکترین آبها به ضَریّه بود خرید. این آب را بَکْره می‌گفتند در کنار بلندیهای مرسوم به بَکَرات، در ده میلی ضریّه.

پس بَکْره به مرتع عثمان داخل شد و پیوسته والیان به وسعت آن می‌افزودند. از جمله ابراهیم بن هشام مخزومی به قدری آن را توسعه داد که جای بر مردم آن نواحی تنگ کرد. و در آنجا از هر نوع شتر هزار تا جای داد. «(1)» ضَریّه از آبهای ضباب بود. در عصر جاهلی از آنِ ذوالجوشن ضِبابی پدر شمر قاتل حسین بن علی (ع) بود. «(2)» ضَریّه بعد از اسلام اهمیت بسیار پیدا کرد. سَمْهودی گوید که والیان مدینه از سوی خود عاملی به ضریّه می‌فرستادند؛ زیرا والیان مدینه به مراتع ارج فراوان می‌نهادند. و