حجاز درصدر اسلام صفحه 277

1- مراتع را اگر قرق می‌کردند برای مصلحت عموم بود.

2- این کار به فرمان خلیفه صورت می‌گرفته است.

2- شامل بعضی از اراضی می‌شد که بعضی بر آن دست انداخته بودند.

3- برای چراگاه بود.

5- برای همه مباح بوده و ملک خاص کسی نبوده.

6- جایز بوده که بعضی از مردم یا همه را از استفاده از آنها منع کنند.

7- جنبه قدسیت نداشته و برای اغراض دینی نبوده است.

واقدی به نقل از معمر الزهری گوید که عثمان مرتع نَقیع را برای اسبان مسلمانها در اختیار گرفت و در هر سال پانصد اسب و هزار اشتر به آنجا می‌فرستاد. «(1)»

فَیْد

در منابع از چراگاه فَیْد نیز نام برده شده. «(2)» سَمْهودی گوید: فَیْد منزلی است در راه حاجیان عراق در فاصله یک میل از مکه.

اسدی گوید: فَیْد از آن قبیله طی و از آن بنی نبهان است. در آنجا جماعاتی از قبیله اسد و قبیله هَمْدان و دیگران زندگی می‌کنند. سه چشمه در آنجاست. عین النخل را عثمان بن عفان حفر کرده و دیگری معروف است به حاره در وسط بارو و بازار که آن را منصور برآورده. و سومی بارده نام دارد بر سر راه و بیرون از منزل که برآورده مهدی عباسی است. در فَیْد نیز چاههایی است ولی کم آب.

هَجَری گوید: اما حِمای فَیْد و وصف آن، کسی را نیافتم که آن را از این که چه کسی آنجا را چراگاه ساخت و در آغاز وسعت آن چقدر بوده آگاهیی داشته باشد. جز این که فید چنان‌که امروز هست فلاتی است میان بنی اسد و طی و به کوه طیّ نزدیکتر است. نخستین کسی که در عهد اسلامی در آنجا چشمه حفر کرد ابو الدیلم از موالی فزاره بود. چشمه او هنوز آبش جاری است و بر سر آن آب درختهاست. آنجا در اختیار او بود تا بنی عباس بر سر کار