حجاز درصدر اسلام صفحه 280

فصل سیزدهم: عطا و رزق و تطور سازمان آن در حجاز

اشاره

از بارزترین مشخصات شهرهای اسلامی درصدر اسلام این بود که به بیشتر ساکنان عرب آن، دولت سالانه مقدار معینی مال می‌پرداخت که آن را «عطا» می‌گفتند. عطا بزرگترین هزینه های دولتی و ممر اصلی معاش مردم بود. از این رو در زندگی اقتصادی و معیشت مردم اهمیت بسیاری داشت. پرداخت عطا که به عنوان حقوق و وظیفه مردم بود سبب می‌شد که دولت در زندگی اقتصادی و معاشی مردم نقش بسزایی داشته باشد.

پرداخت عطا به وضع مالی دولت بستگی داشت هر چه در آمد دولت بیشتر بود بر مقدار عطا افزوده می‌شد. و چون در زمان حضرت رسول (ص) این درآمد محدود وغیر ثابت بود، مقداری هم که به مردم پرداخت می‌شد ثابت نبود ولی در هر حال درآمد موجود میان مردم و بویژه جنگجویان تقسیم می‌شد.

چون ابوبکر به خلافت نشست بر شمار مسلمانان افزوده شد و ساکنان مدینه هم رو به ازدیاد نهادند و درآمد دولت هم رو به فزونی نهاد و این امور مشکلاتی در توزیع عطا ایجاد کرد.

در روایات آمده است که ابوبکر اموال را به تساوی به میان مردم تقسیم می‌کرد؛ یعنی آزاد و برده، مرد و زن، خرد و کلان را یکسان می‌داد؛ مثلًا به روایت عایشه در سال اول که درآمدی حاصل شد، آزاد را ده داد و مملوک را ده. سال بعد هر یک را بیست داد. «(1)» یعقوبی گوید که ابوبکر علاء حضرمی را با سپاهی روانه داشت واو زاره و ناحیه آن از سرزمین بحرین را فتح