حجاز درصدر اسلام صفحه 282

اوضاع و احوال تازه هماهنگی کند.

ابو یوسف گوید که چون از سوی سعد بن ابی وقاص فرمانده جنگهای عراق، نزد عمر اموالی رسید برای ترتیب دیوانها اصحاب حضرت رسول (ص) را جمع کرد که آن را به چه ترتیبی تقسیم کند. پیش از این به رسم ابوبکر همه را یکسان می‌دادند. اما چون اموال فتوحات عراق رسید با اصحاب مشورت کرد که بعضی را بیشتر از دیگری دهد. «(1)» و گفت: هرگز عطای کسی را که بر ضد محمد (ص) جنگیده با کسی که در رکاب او جنگیده برابر نمی‌دهم.

پس سابقین در اسلام را بر دیگران برتری داد. و نیز گویند که چون اموال به مدینه سرازیر شد، گفت: ابوبکر را در تقسیم این اموال رأیی بود مرا هم رأیی دیگر است. هرگز کسی را که بر ضد محمد (ص) جنگیده با آن که در کنار او جنگیده است برابر نمی‌شمارم. «(2)» مجالد بن سعید از شعبی روایت کند که چون غنایم جنگهای ایران و روم را به مدینه آوردند، جمعی از اصحاب را گردآورد و گفت: شما را چه نظری است؛ من برآنم که عطای مردم را سالانه بپردازم و مال را در بیت المال گردآورم زیرا بزرگترین برکت است. گفتند هر چه صلاح می‌بینی چنان کن که اگر خدا خواهد در کار خود موفق شوی. «(3)» ابوعبید قاسم بن سلام گوید: که چون عمر عراق و شام را فتح کرد و خراج گرد آمد، اصحاب رسول الله (ص) را گرد آورد و گفت: چنان می‌بینم که به میان کسانی که آنجا ها را فتح کرده‌اند اموال را تقسیم کنم. «(4)» ابو یوسف از محمد بن عمر و بن علقمه ... از ابو هریره روایت کند که از بحرین مالی به مبلغ پانصد هزار درهم رسید. هنگام ورود شامگاه بود، عمر گفت که ای مردم مال بسیاری به نزد ما رسیده، خواهید آن را کیل کیل به شما بدهم خواهید بشمارم و بدهم و خواهید برکشم و بدهم. مردی از میان قوم گفت: یا امیرالمؤمنین نام مردم را در دفتری بنویس و بر طبق آن میانشان تقسیم کن. عمر این رأی را بپسندید.

و سعید بن مسیب گوید: چون خمس اموال ایران را نزد عمر آوردند. گفت بر شمارم

1- - الخراج، ص 24.
2- - الخراج، ص 43.
3- - الخراج، ص 44.
4- - الاموال، فقره 549.