حجاز درصدر اسلام صفحه 284

از مجموعه این روایات برمی‌آید که عمر بن خطاب به هر یک از مردم عطا می‌داد. و به کسانی هم که در فتوحات شرکت کرده بودند و از مردم مدینه نبودند سهمی می‌داد. او می‌خواست برای همه مردم جزیرةالعرب چیزی مقرر دارد ولی موفق نشد. فقط نام مردم مدینه در دفاتر ثبت شد و به موجب آن پرداخت می‌شد حتی اگر گیرنده جای ثابتی هم در مدینه نداشته باشد.

عمر از تقسیم مال به تساوی، چنانکه ابوبکر مقرر کرده بود پیروی ننمود و گفت: هرگز کسی را که با رسول‌اللَّه قتال کرده است با کسی که همراه او غزا کرده است برابر نمی‌دارم.

عمر جنگ بدر را اساس توزیع عطای خود قرار داده بود. به هر کس که در جنگ بدر شرکت کرده بود بالاترین عطا را می‌داد. در مقدار آن، روایات مختلف است. مصعب بن سعد به روایت از ابن عمر گوید که بدریان را شش هزار درهم می‌داد. و ابن سعد از ابن عمر روایت می‌کند که هر یک از آنها را چهار هزار درهم می‌داد. یعقوبی می‌گوید سه هزار درهم. ولی در اکثر منابع ما آمده که عمر بدریان را پنج هزار درهم می‌داد. «(1)» اما انصار را که از بدریان بودند به قول مصعب بن سعد هر یک شش هزار درهم می‌داد. زُهْری از سعید بن مسیب روایت کند که به آنها هر یک چهار هزار درهم می‌داد. ابو هریره و یعقوبی نیز چنین گویند. عده‌ای از راویان هم گفته‌اند که عطای انصار که از بدریان بودند پنج هزار درهم بود. «(2)» و مسلم است که بر طبق سنت اسلامی میان مهاجرین و انصار فرقی نمی‌نهادند.

و نیز روایت شده که عمر گفت: برای هر کس که اسلامش همانند اسلام بدریان است، هر چند در جنگ بدر هم شرکت نکرده باشد، چهار هزار درهم دهند. این حکم تا حدودی پیچیده است و روشن‌تر از آن روایت ابن سعد است که عمر مقرر کرد که هر کس را که اسلام او چون اسلام اهل بدر بود، از مهاجران حبشه و آنان که در نبرد حضور داشته‌اند هر یک چهار هزار درهم باشد.

شعبی گوید که عمر برای هر مردی از مهاجران حبشه چهار هزار درهم معین کرد. «(3)» مقصود از مهاجران کسانی هستند که در حبشه ماندند و بعد ازصلح حُدیبیّه بازگشتند. اما درباره عطای کسانی که در جنگ احد حضور داشته‌اند کسی از راویان چیزی روایت نکرده است جز همانکه ما در بالا ذکر کردیم. و مؤید این امر قول طبری است که گوید: عمر برای هر

1- - الاموال، ص 552، 569؛ و طبری، ج 1، ص 2412.
2- - الاموال، ص 553 و ابومعشر، الخراج، ص 43.
3- - الخراج، ص 44.