حجاز درصدر اسلام صفحه 305

بن عبداللَّه داده شد خلیفه او و خلیفه ایوب بن ابی سُمَیْره که نامهایی را که در دفاتر نوشته بود بررسی می‌کردند مرا گفتند که تو از هُذَیل هستی از چیست که نام تو در زمره آل زبیر آمده است. اکنون تو را به سرِ جای خودت می‌فرستیم و پانزده دینار عطا به تو تعلق می‌گیرد. من گفتم که شما را فرستاده‌اند از آنچه مقرر داشته‌اند متابعت کنید نیامده‌اید که بدعتی تازه بگذارید آنها برای منصد و پنجاه دینار مقرر داشتند. «(1)» نصّی که زبیر بن بَکّار از عم خود مصعب زبیری نقل کرده، چند نکته را روشن می‌کند:

اول- مردم مدینه را در سالهای 181 و 188 ه. نصف عطا و جامه و نیز بخششی ارزانی داشتند.

دوم- در سال 186 ه. سه عطا داده شد و شاید این همان چیزی باشد که جهشیاری به آن اشاره می‌کند.

سوم- مجموع عطا به چهارصد هزار دینار رسید و عطا را به دینار حساب می‌کرده‌اند.

چهارم- معلوم نمی‌شود که آن نصف دیگر عطا بعدها داده شد یا نکول گردید. و اگر آن سه‌عطا به‌جای سالهایی‌بوده‌که درآنها عطایی داده نشده، آیا در سالهای بعد عطا داده شد یا نه.

پنجم- از نص زبیر بن بکار بر می‌آید که مقرری هُذَیل پانزده دینار بوده و سهم قریشصد و پنجاه دینار.

ششم- از عبارت جهشیاری بر می‌آید که توزیع کنندگان عطا، برمکیان بوده‌اند.

همچنین در منابع نیامده است که بعد از عهد رشید عطایی داده شده باشد ونیز نمی‌دانیم از چه زمانی بکلّی پرداخت عطا متوقف شده است.

عطای موالی

رسول اکرم (ص) در مکه دعوت آغاز کرد و پایه‌های دولت اسلام در مدینه استوار گردید و هنوز به رفیق اعلیصعود نکرده بود که دین او سراسر جزیرةالعرب را فرا گرفت. چون ابوبکر به خلافت رسید و به شورش ردّه پایان داد، پایه‌های فتوحات اسلامی نهاده شد و سپاه اسلام مهیای کارزار شده بود و اسلام که تا آن زمان منحصر در قوم عرب بود، آهنگ خروج از