حجاز درصدر اسلام صفحه 308

نوبت به علی (ع) رسید بندگان را ملغی کرد و میان دیگر مردم به تساوی قسمت کرد. «(1)» شکی نیست که ابوبکر آزاد و بنده را از این رو در عطا برابر قرار داده که در آن زمان هم مقدار عطا اندک بود و هم شمار بندگان. و آن بندگان که بودند بیشتر در بنای دولت اسلامی سهیم بوده‌اند. اما داخل نکردن عمر بندگان را در عطا مربوط می‌شود به بعد از فتوحات اسلامی که شمار بندگانی که در تکوین دولت اسلامی سهمی نداشتند در مدینه روی به تزاید نهاده بود. ابن‌سعد روایات دیگری می‌آورد حاکی از اینکه عمر بندگان را در عطا داخل ننموده است. «(2)» ولی عمر بن خطاب کنیزان و زنان آبستن را روزی می‌داد. و نیز بندگان را هر یک چهار قفیز می‌داد. «(3)» بچه‌های سر راهی و بی سرپرست را اسلام در شمار آزادان آورده است. ابن سعد روایت کند که چون کودکی سر راهی را نزد عمر می‌آوردندصد درهم می‌داد و برای سرپرست او راتبه‌ای معین می‌کرد که هر ماه می‌گرفت و در هزینه او به کار می‌برد. و آنان را سفارش می‌کرد که در نگهداری و تعهد کوتاهی نکنند و شیرشان دهند و هزینه از بیت‌المال بستانند و مردی که کودکی رابر سر راه پیدا کرده بود به او گفت که این آزاد است و سرپرستی‌اش بر عهده تو است و هزینه شیر دادنش بر عهده ماست.

یعقوبی نیز گوید: عمر دستور داد که هزینه کودکان سر راهی و شیر دادنشان از بیت المال پرداخت شود.

بعث(بسیج سپاه)

«(4)»

عطا درصورتی به جنگجویان داده می‌شد که چون دولت اسلامی آنان را به جنگ فرا خواند در جنگ شرکت کنند. معلوم است که مردم مدینه همان لشکری بودند که در راه اسلام

1- - الام، ج 1، ص 134.
2- - ابن سعد، ج 3- 1، ص 215، 218.
3- - ابن سعد، ج 6، ص 104.
4- - التاریخ، ج 2، ص 170.