حجاز درصدر اسلام صفحه 313

عمل سلطان نداریم، ما را معذور دارید. «(1)»

رزق

به میان مردم مدینه نیز مواد غذایی تقسیم می‌شد. این غذا را از زمان عمر بن خطاب «رزق» می‌گفتند. ابن سعد گوید: عمر جایی به نام دارالرقیق و بعضی گویند دارالدقیق درست کرده بود که در آنجا آرد و سویق و خرما و مویز و دیگر مایحتاج مردم را انبار می‌کرد تا مسافرانِ از دیار خود بریده و مهمانانی را که برای او می‌آمدند غذا دهد و نیز غذایی در جاده بین مدینه و مکه سبیل کرده بود و مسافران بریده از دیار خود را غذا می‌داد تا خود را از آبی به آب دیگر رسانند. «(2)» و بلاذری روایت می‌کند که عثمان روزی نبود که به مردم چیزی ندهد. مردم را می‌گفتند: فردا بامداد برای گرفتن عطاهای خود بیایید، می‌آمدند و می‌گرفتند. یا فردا بامداد برای گرفتن پارچه بیایید، می‌آمدند می‌گرفتند. حتی بسا اتفاق می‌افتاد که عسل و روغن تقسیم می‌کرد. «(3)» شعبی گوید که عثمان بر مقدار رزقی که عمر معین کرده بود بیفزود. از جمله طعام رمضان بود برای عبادت‌کنندگانی که در مسجد می‌ماندند و ابناء سبیل و مردم بینوا. «(4)» ابن سعد گوید که به روایت از جاریة بن مصرف، که عمر فرمان داد به جریبی از طعام.

پس خمیر کرد و نان پخت و ترید درست کرد سپس سی مرد را دعوت کرد تا از آن خوردند.

برای غذای شب نیز چنین کرد. سپس گفت: برای هر مردی دو جریب در هر ماه کافی است.

پس رزق مردم را در هر ماه دو جریب قرار داد؛ اعم از زن و مرد و بندگان را نیز هر یک دو جریب در هر ماه. ملاحظه می‌شود که در تقسیم رزق بنده و آزاد برابر بوده‌اند.

1- - ابن سعد، ج 5، ص 306.
2- - ابن سعد، ج 3، ص 203.
3- - انساب الاشراف، ج 5، ص 100.
4- - طبری، ج 1، ص 2804.