حجاز درصدر اسلام صفحه 327

خاندانهای معینی. ولی از بعد از قرن دوم دیگر سخن از آنها در کتابها نمی‌بینیم، که یا مورخین غفلت ورزیده‌اند یا در اوضاع اقتصادی تغییر و تبدیلی به عمل آمده است. واقع این است که از بحرانهای اقتصادی از اوایل قرن دوم در کتابها، چیزهایی آمده است؛ از جمله بحران اقتصادی زمان هِشام بن عبدالملک که باعث مهاجرت برخی از ساکنان گردید.

بزرگترین خاندانهایی که افرادشان املاک و اراضی داشتند و به احیاء اراضی کشاورزی همت می‌گماشتند، عبارت بودند از خاندان علی (ع) و زبیر و طلحه و عبدالرحمان بن عَوف.

املاک علی بن ابیطالب (ع)

مهمترین املاک علی بن ابی طالب در یَنْبُع بود. آن سان که بکری می‌گوید: یَنْبُع وادی علی بن ابی طالب بود. «(1)» شافعی می‌گوید: علی بن ابیطالب تا پایان عمر بر سرصدقه خود در یَنْبُع بود. «(2)» از این عبارات معلوم می‌شود که آن حضرت فراوان در یَنْبُع اقامت می‌گزید. گویند که ابو فَضاله در یَنْبُع به عیادت علی رفت. علی (ع) بیمار شده بود. او را گفت: چگونه در اینجا زندگی می‌کنی که اگر ناگهان از دنیا بروی کسی جز اعراب جُهَیْنَه در کنار تو نخواهد بود. به مدینه کوچ کن تا اصحابت تو را خدمت کنند. علی (ع) گفت که من به اینگونه دردها نخواهم مرد. رسول خدا به من گفته است که نخواهم مرد مگر وقتی که این- اشاره به محاسن خود کرد- از خون این- اشاره به سر خود کرد- رنگین شود. «(3)» عمار یاسر گوید که پیامبر ذوالعُشَیْره- از یَنْبُع- را به علی داد. عمر نیز هنگامی که به خلافت نشست قطعه دیگری به او داد. علی (ع) خود نیز قطعه‌های دیگر را خرید. اموال او در یَنْبُع چشمه‌هایی بود پراکنده که همه را در زمرهصدقات خود قرار داد.

ابن شَبّه گوید: املاک علی (ع) در یَنْبُع پراکنده بود. از جمله چشمه‌ای بود موسوم به عین البُحَیر و نیز عین ابونیزر و چشمه‌ای به نام عین نولا. و این همان چشمه‌ای است که علی به دست خود آن را برآورده‌بود. و در آنجا مسجد پیامبر است. و از این چشمه‌ها جویهایی

1- - بکری، ص 1310.
2- - الامّ، ج 3، ص 276.
3- - سمهودی، ج 2، ص 393.