حجاز درصدر اسلام صفحه 349

5- ظهور طبقه جدیدی از ملاکین که در زمینه‌های دیگر اقتصادی فعالیت می‌کردند چون گله داری یا تجارت یاصرافی. این فعالیتها به بلاد و مناطق وسیع دیگر کشیده شده بود.

6- ظهور حکومت مرکزی نیرومندی که اقالیم پهناوری از آن متابعت می‌کردند و پیوستگی بسیاری از ملاکان جدید به آن. این پیوستگی به حکومت سبب شده بود که بهتر بتوانند کار خود را پیش ببرند و به هدفهای خود برسند. در حالی که باقی از حکومت دور بودند.

املاک انصار

از ملاکان انصار و مواضع بعضی از املاکشان و مقدار محصولشان یاد کردیم و در ضمن آن، از باغها و چاهها و بستانهایی یاد شد بدون ذکرصاحبان آنها. تهیه چنینصورتی هر چند هم که کمال مطلوب نباشد، ما را به اوضاع و احوال کشاورزی در مدینه بیشتر آشنا می‌کند.

اغلب ملاکینی که از املاکشان به هنگام هجرت یاد کردیم، از ملاکین قدیم بودند.

بنابر این دارای حقوق اصلی قدیمی بودند و اشاراتی در دست نیست که اسلام در آنجا مداخله کرده باشد.

به درستی نمی‌دانیم که آیا منبع ثروت ایشان فقط زراعت بوده یا از منابع دیگری هم ثروت می‌اندوخته‌اند.

ملاکین نقش مهمی درجنگها و در اداره نداشتند. در عین حال در برابر اسلام هم مقاومت نمی‌کردند.

اغلب املاک انصار در داخل مدینه بود. خارج از مدینه ملکی نداشتند. همچنین املاکشان وسیع نبود و ما نمی‌دانیم که چه مقدار از آنها به اراضی ساختمانی تبدیل شد.

بهای اراضی در مدینه

از مطالعه منابع می‌توان به بهای برخی از این املاک پی برد.

در مدینه بهای بئررومه- بنا به روایت ابن زَباله-صد بکره یا چهل هزار درهم بوده است. ابن شَبّه گوید: سی هزار درهم و یاقوت می‌گوید سی و پنج هزار درهم.