حجاز درصدر اسلام صفحه 36

روش یاقوت در نقل مطالب از عرام با روش بکری متفاوت است. بکری درباره یک منطقه غالباً نص طویلی را که شامل اماکن بسیار است نقل می‌کند ولی یاقوت اغلب مطالب کوتاهی که هر یک راجع به یک مقال است می‌آورد یا مثلًا اگر نصّی شامل بیش از یک مکان باشد آن را در جاهای مختلف برحسب موقع نقل می‌نماید.

ابوعبیدالله عمرو بن بِشر السُّکونی

گفتیم که بکری از طریق ابوالاشعث و سکونی، بر کتاب عرّام تکیه دارد. جز اینکه بکری از سکونی معلومات ارزشمند دیگری هم می‌گیرد که در کتاب عَرّام نیامده و کسی نیز آنها را به عَرّام نسبت نداده است؛ از آن جمله است:

1- ضَرِیّه: «(1)»

شرح مفصلی است که در آن تاریخ منطقه است در اسلام و تحولاتی که در آنجا در امور آبیاری و کشاورزی و دعاوی ملکی و نیز ذکر اماکن و وادیها و جبال و چشمه‌ها و آبها و معادن به گونه‌ای که می‌توان نقشه روشنی از آن تهیه کرد.

بکری بهصراحت و وضوح نگفته است که معلومات خود را از چه منبعی برگرفته ولی او از سکونی در چند موضع از بحث خود، یاد می‌کند. یکی در سخن از وادی ذو عثث که می‌گوید این وادی به وادی مرعی می‌ریزد و سکونی می‌گوید که مرعی به میم و من می‌پندارم ثُرعی به ثاء مضموم باشد زیرا من محلّی را به نام مرعی نمی‌شناسم (ص 871) همچنین هنگام سخن از امرات می‌گوید: سکونی می‌گوید «تا ابرق الدءاث ذوالأمرات است» (ص 876) از این دو اشارت معلوم می‌شود که از سکونی بهره گرفته است.

از مواردی که تأیید می‌کند که بکری در باب ضریه از سکونی اخذ کرده است: سخن اوست هنگام ذکر الحَسَلات که می‌گوید: «تپه‌هایی است در ضریه و در آنجا آبی است موسوم به حَسْله، در کتاب سکونی چنین آمده است» (ص 446) حسلات و حسله در فصلی که راجع به ضریه است مکتوب است (بهص 870 بنگرید).

همچنین هنگام بحث از حِلّیت گوید: آن در ضریه است؛ زیرا سکونی گوید که: «حلیت کوهی است در ضریه» (ص 462) عین این عبارت در فصلی که در باب ضریه نوشته آمده