حجاز درصدر اسلام صفحه 382

آنجا اطُم‌هایی ساخته‌اند. «(1)» بنی زُرَیْق را اطُمی است که یک بار رسول خدا (ص) در نزد آن نماز خوانده است و اطُم رَیّان نزد سَقیفه آل سُراقه که آن را سَقیفة الرّیان می‌گویند. «(2)» مهمترین مکانها در محله بنی زُرَیْق یکی مصلی است و یکی بَلاط اعظم.

مسجد رسول الله (ص) و بناهای اطراف آن

مسلم است که مسجد رسول الله بارزترین بناهای مدینه است. بخاری اوصاف آن را در آغاز اسلام بیان کرده و گفته است که در زمان رسول‌الله، مسجد از خشت ساخته شده بود و سقف آن از شاخه‌های خرما بود و ستونهایش از نخل. ابوبکر بدان هیچ در نیفزود. عمر به آن افزود و مانند زمان پیامبر آن را از خشت و شاخه‌های خرما ساخت و ستونهایی از چوب نخل عثمان بنای آن را تغییر داد و بسیار وسعت بخشید. سَمْهودی بر این عبارت افزوده است که عثمان دیوارها را از سنگ‌های منقوش و گچ بر آورد و ستونهایش را از سنگ منقوش ساخت و سقفش را از ساج. «(3)» ابن سعد ابعاد مسجد را در آغاز که پیامبر (ص) آن را ساخت، چنین معین کرده است:

طول آن از سمت قبله تا پایان آنصد ذراع بود. و عرض آن نیزصد ذراع؛ یعنی مسجد مربع بود. بعضی گویند عرض آن کمتر ازصد ذراع بود. بنیان آن در حدود سه ذراع از سنگ بود و سپس دیوارها را از خشت ساختند. پیامبر (ص) خود با اصحابش در بنای آن شرکت داشت و به دست خود سنگ می‌آورد.

1- - سمهودی، ج 1، ص 145.
2- - سمهودی، ج 1، ص 146، ج 2، ص 417.
3- - سمهودی، ج 1، ص 355.