حجاز درصدر اسلام صفحه 406

فصل شانزدهم: نشانه‌های عمران در مکه

اشاره

در دو قرن اول و دوم هجری

منزلت مکه و مردمش

مکه را در تاریخ عرب و اسلام اهمیت خاصی است. پیش از اسلام از مهمترین مراکز تجارت و دین بوده است. و در آنجا پیامبر اسلام (ص) زاده شده و بر او وحی نازل گشته و ده ساله نخستین بعد از وحی را در آنجا سپری ساخته و بشارت دین جدید را به مردم جهان داده است.

مردم مکه به او ایمان آوردند. اولین پیشتازان در اسلام و اصحاب آن حضرت و مهاجران، از مردم آن سامان بودند. در عین حال معارضان و مخالفان سختکوش او نیز از آن سرزمین برخاستند، تا آن که حضرت به مدینه مهاجرت فرمود و هشت سال بعد از هجرت را همه در مبارزه با مشرکان قریش گذرانید تا مکه را فتح کرد و به دولت اسلامی منضم ساخت.

مردم مکه همگان ایمان آوردند و رجال مکه به خدمت اسلام درآمدند و در تحکیم دولت اسلامی تأثیر فراوان بر جای نهادند. خلفا و مهمترین سرداران و والیان از مکه برخاستند و جمع کثیری از جنگجویان در لشکرهای اسلامی که به اطراف گسیل داشته می‌شد، بخصوص در جبهه شام و شمال آفریقا، از آن دیار بودند. شمار کثیری از آنان در امور اداری و زندگی اقتصادی و رشد و نمو اندیشه و تفکر اسلامی سهیم بودند.

تردیدی نیست که رشد و شکوفایی مدینه، از آن وقت که پایگاه پیامبر (ص) و جایگاه خلفا شد، می‌بایست در مکانت و منزلت مکه تأثیر بگذارد. دلیل این امر هم انتقال عده کثیری از مکیان بود به مدینه، بخصوص از سران و سروران قوم، ولی با این همه، مکه