حجاز درصدر اسلام صفحه 407

همچنان ارزش و اعتبار خود را حفظ کرد زیرا کعبه قبله مسلمانان، که در نمازهای پنجگانه باید روی به سوی آن کنند، در مکه بود. مکه مرکز حج، یکی از ارکان اسلام بود. پس مکه همچنان مورد توجه و اهتمام مردم بود و مرکز تفکر اسلامی. هر ساله شمار کثیری از مسلمانان از اطراف و اکناف عالم برای ادای فریضه حج روی به مکه می‌آورند. بحث «قبله و کیفیت صحت جهت آن» که در اقطار عالم اسلامی همواره در مد نظر فقها بود، در کتب فقهی و جغرافیایی جای خاص خود را داشته است.

تحولات بعد از اسلام

شک نیست که آمدن اسلام، تحولات شگرفی در احوال زندگی عشایری و نظامات مکه پدید آورد.

از آن جمله عده‌ای از مهاجران، املاک خود را از دست دادند. پس ابوسفیان خانه‌ای را که پیامبر اسلام در آن زاده شده بود مصادره کرد و عقیل خانه‌ای را که پیامبر در آن زندگی کرده بود، گرفت و بنی سفیان خانه‌های آل جَحْش را متصرف شدند.

ولی این حوادث شخصی و فردی بود. مهاجران افرادی از عشیره‌های مختلف بودند و شمارشان زیاد نبود و بعضی از آنها از حمایت عشیره خود بهره‌مند بودند.

نیز شمارِ نسبتاً بسیاری از مردم مکه، بخصوص اشخاص مهم وصاحب منزلت به مدینه مهاجرت کردند و پس از فتح در مدینه ماندند. بسیاری از ایشان هم ارتباط خود را با مکه حفظ کردند. مانند آل زبیر و آل عباس و آل ابی العاص ولی بعضی هم مدینه را چونان وطن دوم خود برگزیدند و اقامت در مکه را ترک کردند.

عده بسیاری از مردم مکه در برانداختن حرکت ردّه، که از نخستین فتوحات مسلمانان بود، شرکت‌داشتند. بخصوص در جبهه شام. بعضی نیز در میدانهای نبرد جان باختند. بعضی هم دراقالیمی که ضمیمه دولت اسلامی می‌شد استقرار می‌یافتند، بویژه در شهرهای عرب نشین.

بعد از اسلام، مکه اعتبار سابق خود را به عنوان یکی از مراکز مهم بازرگانی منطقه از دست داد؛ زیرا وجود این مرکز، بسته به وجود معارضه و ستیزه‌جوئیهای ایران و روم نسبت به یکدیگر بود. مکه از هر دو طرف متخاصم، سود سرشاری نصیب خود می‌نمود.