حجاز درصدر اسلام صفحه 442

سقایه خراب شده بود و بهصورت برکه کوچکی بود که آب از راههای باریکی به آنجا می‌رفت.

پنجره‌ای چوبین داشت و دری که آن را قفل می‌زدند.

سقایه عباس 19 در بیست و چهار ذراع بود و دارای چهار ستون که بین ستونها الواح ساج بود و ارتفاع هر ستون هشت ذراع بود. فاصله سقایه عباس تا دیواری که کنار مَسْعی بود،صد ذراع بود. و تا دیوار باب جُمَح 290 ذراع و تا دیوار دارالنَّدْوَه 200 ذراع و تا وادی 85 ذراع.

در برابر کعبه دو در داشت و در دیگری بر دیواری که به طرف وادی بود. در آن شش حوض بود، سه تای آنها هر یک 5/ 5 ذراع طول و 2 ذراع عرض داشت. و 5/ 3 ذراع عمق و عمق هر یک از سه حوض دیگر 5/ 1 ذراع بود و هر یک را حوضچه‌ای است که برای نوشیدن حاجیان پر از آب می‌شود.

عمر بن فرج در زمان معتصم بنای آن را تجدید کرد و بر آن سقفی از ساج زد و طلا کوب نمود و دیواره‌های‌آن به فُسَیْفَساء بیاراست. قندیلها از زنجیرها بیاویخت. این قندیلها در موسم حج روشن می‌شد. گنبدی که میان زمزم و بیت‌الشراب بود پوششی نداشت عمر بن فرج آن را نیز در فسیفساء گرفت.

در نزدیکی زمزم حوضی است به عمق 19 انگشت و عرض 18 انگشت و طول 12 ذراع و نه انگشت. محیط آن از درون 39 ذراع است و دیوارش از مرمر است.

بر سر حوضی که از زمزم آب می‌گیرد، خانه‌ای است که سقف آن از ساج است و بلندی درش سه ذراع است و عرض آن دو ذراع. آن خانه مفروش به مرمر است. میان آن تا لبه چاه چهار ذراع است. چهار ستون دارد. و حوضچه‌ای که در آن آب می‌ریزند. در آن سوی که به جانب وادی است کنیسه‌ای است از ساج برای تعلیم.

در بیرون آنجا که رو به روی رکن حجرالاسود است، ستونی است از ساج. بالای آن گنبدی است از شَبَه. شبها برای کسانی که طواف می‌کنند در آنجا چراغ می‌افروزند و آن را مصباح زمزم گویند.