حجاز درصدر اسلام صفحه 460

تا در شبهای حج اطراف را روشن نگاه دارد خالد بن عبدالله قَسری بود، در زمانی که حکومت مکه را داشت.

صفا مرز مَعْلاة است از مکه و نزد او اولین میل است بین مسجد و عرفات.

از مشهورترین اماکنصفا سرای ارْقَم بن ابی ارْقَم است. که در آغاز دعوت، اسلام در آنجا پا گرفت و در آن ایام دعوت سرّی بود. این سرای بعدها به ابوجعفر المنصور رسید و سپس مهدی آن را به خیزران واگذاشت. خیزران مادر موسی الهادی بود. سپس به جعفر پسر موسی الهادی رسید. آنگاه همه آن را یا بخش بزرگی از آن را غشان بن عبدا خرید. بر درگاه آن آبشخوری بود که خیزران ساخته بود و مسجدی.

سرای ارْقَم مرز مَعْلاة است و در نزدیکی آن کوچه‌ای است که بهصفا می‌رود و از آنجا به کوه ابوقُبَیس بالا رود.

نزدیک سرای ارْقَم خانه‌های سفیانیان است، پیوسته به کوه ابوقُبَیس. از این رو هنگامی که خانه‌های اطراف مسجد را به مسجد داخل می‌کردند، سرای ارْقَم بر جای ماند. در نزدیکیصفا سرای سائب بن ابی السّائب عائذی جای دارد. در این خانه اتاقی است که بمنزله تجارتخانه پیامبر بود. «(1)» بعضی از سرای سائب جزء وادی شد و قسمتی از آن باقی ماند که آن را دارسقیفه می‌خواندند. بزّازان وصرّافان در آنجا بودند. این خانه به عبدالعزیز بن مُغَیْرة بن عطاء بن ابی سائب رسید و بخش رو به روی آن، از آنِ محمدبن یحیی بن خالد شد.

در نزدصفا استصیدلیان (داروفروشان) که در نزد دارالخلد هستند. این خانه از آنِ نافع بن ازْرق قارظی بود که هارون‌الرشید آن را خرید و بنای آن را حمّاد بربری تجدید کرد و دارالخلدش نامید. دارالخلد میان سرای ازهر و سرای فضل است. شاید این خانه همان باشد که ازرقی گوید فضل آن را از خاندانِ نافع بن جُبَیْر خرید. در کنار خانه نافع، خانه ابن عَلْقَمه است. «(2)» نزدیک صفا چاه سَجْله است که از آنِ جبیر بن مطعم بن عدی بن نَوْفَل بود. شاید این چاه که نزد خانه آلِ جبیر بن مطعم بوده، همان است که به هنگام توسعه مسجد، به وسیله مهدی داخل در مسجد شده است. آنچه از خانه باقی مانده بود به جعفر بن یحیی داده شد و