حجاز درصدر اسلام صفحه 482

مسجد خَیْف

مشهورترین اماکن در این منطقه، مسجد خَیْف است. آن را از آن رو بدین نام خوانده‌اند که در دامنه کوه واقع شده. آنجا که از سختی کوه دور است و فراتر از مسیل آب.

مسجد خَیْف در دامنه کوهصابح واقع شده، مقابل آن و در سمت چپش، جبل قابل است.

قریش برای پیمان بستن بر ضد پیامبر (ص) در نزد آن گرد آمدند. این مسجد را مسجد عَیْشومه هم می‌گویند. عَیْشُوم نام درختی است همیشه سبز چه سال نعمت باشد و چه قحطسال، میان دو سنگ رسته است. این عَیْشومه از قدیم آنجا بوده است و رسول خدا (ص) و انصار در کنار آن نماز خوانده‌اند. «(1)» ازرقی درهای مسجد خَیْف را وصف می‌کند و می‌گوید بیست در داشت. هفت در بر دیواری که سمت راه بود و پنج در بر دیواری که پهلوی عَرَفات بود و چهار در بر دیواری که به سمت کوه بود و دو در در سمت قبله مسجد و به طرف دارالاماره. هم در این طرف سه سایبان بود و در آن سمت که سمت راه است، یک سایبان داشت. در طرفی که به پایین منا راه می‌برد یک سایبان و در سمت کوه نیز یک سایبان. «(2)» از این معلوم می‌شود که دیوار طرف عرفات در جهت شمالی بوده است و دیوار طرف قبله، جهت جنوبی و دیوار طرف کوه شاید دیوار شرقی و دیوار سمت راه دیوار غربی بوده است.

ازرقی گوید: در زمان خلافت متوکل، سیلی آمد و مسجد رسول‌اللَّه و ابراهیم نبی‌اللَّه معروف به مسجد خَیْف را فرا گرفت و سقفها و همه دیوارهایش را ویران کرد و هرچه سنگریزه بر زمینش ریخته بودند با خود ببرد ولی متوکل دستور تجدید بنای آنها را داد. «(3)» از مشهورترین اماکن این منطقه، عَقَبَه است. رسول خدا (ص) در آنجا با هیأتی که از سوی انصار آمده بودند بیعت کرد. و بیعت عَقَبَه از اسباب هجرت او به مدینه بود. عَقَبَه از وادی مُحَسّر 720 ذراع فاصله دارد.

ازرقی گوید: از مسجد منا که در کنار عَرَفات است تا وسط حِیاض الیاقوته 3753 ذراع

1- - ازرقی، ج 2، ص 140، 141.
2- - ازرقی، ج 2، ص 149.
3- - ازرقی، ج 2، ص 202.