حجاز درصدر اسلام صفحه 486

است که آن را کرادم گویند. «(1)» در نزدیکی مُزْدَلِفه بطن مُحَسّر است. آن وادیی است میان مزدلفه و منا جاری. در حدیث آمده است که مُزْدَلِفه همه‌اش موقف است مگر وادی مُحَسِّر. «(2)» در فاصله 545 ذراعی وادی مُحَسّر، بستان مُحَسّر واقع شده. بر دیوار این بستان میل ششم است. بین وادی و منا وادی شَرر است. در سمت راست کسی که به عرفه می‌رود. آبی که مکه را به غرق شدن تهدید مکند از آنجا می‌آید. در دو هزار ذراعی مُحَسّر حِیاض یاقوته واقع شده، این حِیاض 3752 ذراع از مسجد منا فاصله دارد. «(3)»

عرفه

عرفه خارج حرم است. میان آن دو، دو مَأزِم عرفه واقع شده است. در سمت شمالی.

ابن عباس در تحدید حدود عرفه گوید: حد عرفه از کوهی است مشرف بر بطن عَرَفه تا کوههای عرفه تا قصر آل مالک وادی عرفه.

ازرقی در معرفی آن گوید: از کوه مشرف بر بطن عُرَنه است تا کوههای عرفه تا وَصیق تا بر محل برخورد وصیق به وادی عرفه. در اطراف جنوبی عرفه کَبْکَب است، که مشرف بر عرفات است. «(4)» کَبْکَب کوهی است سرخ رنگ. چون تو در عرفات توقف کنی کَبْکَب پشت سرت واقع شود. «(5)» نزد کَبْکَب لَبَنَیْن است و آن دو کوه است که یکی را لَبَن اسفل و دیگری را لَبَن اعلی گویند. بالای آن کوهی است به نام مَبْرَک؛ زیرا فیل ابرهه در آنجا زانو به زمین زد و

1- - احسن التقاسیم، ص 76.
2- - الموطأ، ج 1، ص 275.
3- - یاقوت، ج 4، ص 72.
4- - ازرقی، ج 2، ص 157.
5- - بکری، ص 1112 و یاقوت، ج ج 1، ص 233.