حجاز درصدر اسلام صفحه 65

هلاک کرد. آثار آن دو قوم، هنوز برجای و نمایان است. پس از عاد و ثمود، یهودیان به آنجا آمدند. آنان زمینهایش را آبادان ساختند و چشمه سارهایش را به جریان انداختند و درخت نشاندند. سپس قُضاعه و جُهَیْنه و عُذره و بلی در آنجا سکونت گزیدند و با یهود پیمانهای دوستی بستند. «(1)» از مراکز مهم وادی القری قُرْح است و گویند که قوم عاد در آنجا هلاک شدند. «(2)» مسجد پیامبر در این مکان است. قُرْح بازار و قصبه وادی القری است. مقدسی گوید، امروزه در سراسر حجاز پس از مکه، جایی آبادتر از آنجا نیست. مردمش بسیار، تجارتش پر رونق و اموالش فراوان است. بارویی منیع دارد.

آنجا را قلعه‌ای است و گرداگرد آن روستاها و نخلستانها. در آنجا خرما ارزان و نان نیکو و آبها بسیار و خانه‌ها زیبا و بازارها گرم است. گرداگرد آن خندقی است و سه دروازه دارد. و مسجد جامعش در درون کوچه‌هاست. از مردم شام و مصر و عراق و حجاز جماعاتی در آنجا هستند. آبشان سنگین و خرمایشان متوسط و حمامشان خارج شهر است. «(3)» از اماکن وادی القری حِجْر است، در شمال وادی القری. حِجْر قریه کوچکی است با مردمی اندک در فاصله یک روز راه از وادی القری، در میان کوهها. منازل ثمود در آنجا بوده است. مقدسی گوید: حِجْر شهرکی است خرد ولی استوار. با چاهها و مزارع بسیار. مسجدصالح در نزدیکی بالای کوه چونصفه‌ای است در سنگ کنده شده. خانه‌ها و آثار شگفت‌انگیز ثمود در آنجاست. «(4)» کوههایی که حِجْر در میان آنها واقع شده اثالِث نامیده می‌شوند. چون کسی آنها را از دور بنگرد، پندارد که به هم پیوسته‌اند و چون به میان آنها درآید بیند که کوههای منفرد و جدا از یکدیگرند، بگونه‌ای که هر یک را توان دور زد. اطراف آن همه ریگ روان است. فرا رفتن از آنصخره‌ها بس دشوار است. در آنجا چاه ثمود است. «(5)»

1- - یاقوت، ج 4، ص 81.
2- - یاقوت، ج 4، ص 81.
3- - احسن التقاسیم، ص 81.
4- - یاقوت، ج 1، ص 115 و ج 2، ص 58.
5- - یاقوت، ج 1، ص 115 و ج 2، ص 58.