حجاز درصدر اسلام صفحه 7

همچنین در سرتاسر آن کاخ و سرایی به عنوان کاخ امارت یا مرکز تجمعات وجود نداشت.

مؤسسات اداری بسیار بسیار محدود و بودجه آن بسیار بسیار اندک بود، بنابراین چندان نیازی به گرد آوردن مالیات احساس نمی‌شد. هرکس موظف بود از حریم خود و خانواده و قبیله‌اش دفاع کند.

چون رسول‌اللّه (ص) به مدینه مهاجرت نمود و دولت اسلام گسترش یافت مسألهصلح و جنگ از مسائل مبرم دولت گردید و نیازمند سازمانی شد. ولی این سازمان با همه اهمیتش یک سازمان پیچیده که دارای اعضا و کارگزاران فراوان باشد نبود. آن عده هم که بودند راتبه و حقوق معین نداشتند. جنگجویان غالباً آذوقه و سلاحشان را خود فراهم می‌کردند. دستگاه نظامی نه بنای فخیمی داشت و نه بودجه سرشاری؛ زیرا هزینه‌اش اندک بود و منحصر به پرداخت معاشی ناچیز که آن هم به فقرایصحابه داده می‌شد و بودجه آن از طریق گردآوری همان وجوهاتی که به عنوانِ یک واجب دینی بدان امر کرده بود تأمین می‌شد. بویژه آن که از ویژگی عربها جود و سخاوت بود، پس بعید نمی‌نمود که کسی برای رضای خدا هر چه دارد در طبق اخلاص نهد و بذل کند. در سال دهم هجرت بود که برای هزینه و درآمد، ترتیباتی داده شد؛ زیرا حکم نصابهای زکات معین شده و برای هزینه آن به مستحقان زکات، قوانینی وضع شده بود.

شکی نیست که از محصول زمینهایی که پس از طرد یهود از مدینه به مسلمانان تعلق گرفت، همچنین خمسهای غنایم و از آنچه برخی عشایر مسلمان شده می‌پرداختند، درآمدهایی حاصل شده بود، هر چند این درآمدها چندان چشمگیر نبود. اما شیوه‌های جمع‌آوری اموال شیوه‌های پیچیده‌ای نبود، در مدینه به رسول‌الله (ص) تسلیم می‌شد و در بادیه به رؤسای عشایر. بدین گونه کهصدقات را به آنان می‌دادند و آنان تسلیم پیامبر می‌نمودند. تنها در سالهای آخر زندگی‌اش بود که برای جمع‌آوری کسانی را به میان عشایر می‌فرستاد.

لازم به ذکر است که رسول‌الله (ص) توجه خاصی به عقاید و جنبه‌های معنوی قضایا داشت. از این رو برای گرفتن زکات اراضی و مواشی برحسب موقعیتها در ارزیابی واخذ، شیوه‌ها وروشهای مختلف‌به کار می‌برد. در سال دهم هجرت که نصابها معین شد. و بر آن اساس، از زر و سیم و مواشی و از انواع مزروعات زکات می‌گرفتند.