حجاز درصدر اسلام صفحه 75

یَلْیَل

یَلْیَل از وادیهای مشهور است. ابواشعث گوید که آن وادی یَنْبُع است. یعقوب گوید:

یَلْیَل وادیصفراء است یا یَلْیَل در وادی صفراء است. سمهودی گوید یَلْیَل وادیی است در ناحیه ینبع وصفراء. و در دریا می‌ریزد. «(1)» اما بکری گوید که وادی یَلْیَل در غَیْقَه می‌ریزد و غَیْقَه در دریا. و بکری از زبیر بن بکّار روایت می‌کند که یَلْیَل وادیی است که به بدر باز می‌شود. یاقوت گوید یَلْیل نام قریه‌ای است نزدیک وادیصفراء از اعمال مدینه. در آنجا چشمه بزرگی است که از درون ریگ می‌جوشد.

این چشمه را نُجَیْر گویند.

یاقوت از ابن اسحاق روایت کند که در جنگ بدر، قریش بیامد تا در دور دست وادی پشت عَقَنْقَل و یَلْیَل فرود آمد. میان بدر و عَقَنْقَل تپه‌ای است که قریش در پشت آن مکان گرفت. و قُلَیْب در بدر است در کناره نزدیک آن به یَلْیَل و مدینه. میان روایت یاقوت که می‌گوید: یَلْیَل قریه‌ای است نزدیک وادی صفراء و روایت پیشین می‌توان چنین وفق داد که شعبه‌ای از یَلْیَل به ینبع می‌رود و شعبه دیگر به غَیْقه که نزدیک بدر و وادیصفرا است.

در یَلْیَل چشمه‌ای است به نام نجیر. و چون نزدیک به جار است مردم جار از آب آن می‌نوشند. جار برکرانه نُجَیْر است. نُجَیْر چشمه بزرگی است که از درون ریک می‌جوشد.

پرآب‌ترین چشمه‌هاست ولی آبش در رمل جریان می‌یابد و کشاورزان جز در مواضع اندکی نمی‌توانند از آن استفاده کنند. این وادی در نزدیکی یَنْبُع به دریا می‌ریزد. از آب آن چشمه نخلستانها آبیاری می‌شود و انواع سبزیها به دست می‌آید و نیز خربزه. «(2)» از وادیهایی که از یَلْیَل بیرون می‌آید یکی هم وادی رُحْقان است در سمت راست متوجه، از نازیه تا مُستَعْجله و سیلابی که از سمت چپ مُسْتَعْجَله در آبگیر بنی‌سالم می‌ریزد.

ابن اسحاق در باب سیر رسول خدا (ص) به بدر گوید که آن حضرت پس از پیمودن ناحیه‌ای‌از نازیه به‌وادیی که‌آن را رُحْقان می‌گویند- میان نازیه وتنگهصفراء- گذرکرد؛ یعنی آن سمت وادی را طی کرد که طرف مُسْتَعْجَله بود و آن نزدیکترین مکان به تنگه صفراء بود. «(3)»

1- - سمهودی، ج 2، ص 392.
2- - یاقوت، ج 1، ص 511 و 512.
3- - بنگرید به بکری ص 444 و یاقوت ج 2، ص 768، ج 4، ص 628 و سمهودی ج 2، ص 373 و 373.