حجاز درصدر اسلام صفحه 91

سُقْیا

قریه‌ای دارای منبر از اعمال فُرْع. در قدیم راه حاجیان از آنجا می‌گذشت. از وادیها فرود تِهامه است نزدیک جُحْفه. میانشان نوزده میل فاصله است و همچنین تا ابواء نوزده میل و تا عَرْج هفده میل و تا رُوَیْثه ده فرسخ و تا مدینه نود و شش میل. «(1)» سُقیا منزلی است بزرگ با مردم بسیار و بستانی و نخلستانی بزرگ و نزدیک به دریاست و از آنجا تا دریا یک روز و یک شب راه است.

در سُقیا چاههایی بسیار است و برکه‌ها و چشمه‌های بسیار. بیشتر آنهاصدقات حسن بن زید است. «(2)» اسدی گوید: در سُقیا ده چاه است و در نزد برخی برکه‌ای. و نیز چشمه‌ای با آب بسیار که در آن برکه ریزد. و از آنجا برای آبیاریصدقات حسن بن زید جاری شود. در کنار آن آب نخلها و درختان بسیار است. این آب قطع شد ولی در سال 243 باز هم جریان یافت و بار دیگر قطع شد و در سال 253، آشکار گردید. در یک میلی آن مکانی است که در آن نخل و کشتزار باشد وصدقات حسن بن زید از سی چاه آبیاری شود و نیز متوکل در آنجا پنجاه چاه احداث کرده. آب همه شیرین و در هر یک به قدر یک قامت آب. «(3)»

وَرِقان و قُدْس و عَرْج

عرام می‌گوید: کسی که از مدینه بیرون آید و به سمت بالا رود، نخستین کوهی که در سمت دست چپ خود بیند کوه وَرِقان است. کوهی است عظیم و سیاه. از بزرگترین کوهها. از سیاله تا مُتَعَشّی میان عَرْج و رُوَیْثه کشیده شده، مُتَعَشّی را حی گویند. در وَرِقان انواع درختان است. میوه دهنده و بی‌میوه. و در آنجا درخت آتش‌زنه و سماق و خزم (درختی است که از پوست آن رسن سازند. م) روید. آبگیرها و چشمه‌های شیرین و گوارا دارد. ساکنان وَرِقان بنی‌اوس‌اند از مُزَیْنه. «(4)»

1- - سمهودی، ج 7، ص 323.
2- - سمهودی، ج 2، ص 324.
3- - سمهودی، ج 2، ص 322 و 323.
4- - بکری، ص 1377 و یاقوت ج 4، ص 921.