حجاز درصدر اسلام صفحه 95

سه چاه است، در آنجا نخل و درختی نیست. بیشتر گیاه آن شورخار است از آنِ بنی‌خقاف. از آنجا به سَوارِقیّه در سه میلی عین‌النازیه روند و آن روستای بنی‌سلیم است. در نزدیکی سوارقیه کوههایی است چون:

1- مُغار، کوهی است بالای سَوارقیه در بلاد بنی‌سلیم در آنجا در زیر ریگ آبهای فراوان باشد که چون ریگ را باز کنند آب بسیار فوران کند ولی آبش شور است. آنجا را سهدار (یا هدّار) گویند. و نیز دو چاهک است سرشان به سنگ سیاه پوشیده. در درون یکی از آن دو آبی است شورناک و آن را رَفْده گویند و وادی آن را عُرَیْفطان نامند. در آنجا نخلها و بیشه‌هاست که عابران در سایه آنها بیارمند. برجاده زبیده. بنی سلیم آن را منقار زبیده گویند.

(یاقوت: منقّا زبیده. م) «(1)» 2-صَحْن، کوهی است در بلاد بنی‌سُلیم بالای سوارقیّه ابواشعث گوید که در آنجا آبی است به نام هَباءه و در آنجا چاههایی است که از ته به یکدیگر راه دارند، آب آنها به یکدیگر پیوندد. آبی گوارا و شیرین که به آن گندم و جو و امثال آن کارند. «(2)» اما هَباءَه؛ بکری گوید که در برابر شُواحط مکانی است موسومصَحْن. در آنجا آبهایی است که هباءه نامیده شوند. چاههایی است که از ته به یکدیگر راه می‌برند و آبشان در یکدیگر ریزد و بدان آب زراعت کنند. «(3)» 3- شُواحط، کوهی است مشهور در نزدیکی مدینه و سوارِقیّه. پلنگ و بز کوهی آنجا فراوان باشد. آبها که از کوه فرومی‌ریزد در استخرها گرد آید تا بدان زراعت کنند. عرّام گوید، در نزدیکی شُواحط از نواحی مدینه و سوارقیّه وادیی است به نام بِرْک که گیاه و آب فراوان دارد.

میان سلّم و عُرْفُط. ابن‌سکّیت در تفسیر این بیت کُثَیّر:

فقد جعلت اشجان برکٍ یمینها و ذات الشمال من مریخة اشأما

گوید: اشْجان مسیلهای آب است و بِرْک در اینجا دره‌ای است از یَنْبُع تا مدینه. عرض آن حدود چهار یا پنج میل است. آن را مَبْرَک گویند و پیامبر برای آن دعا کرده است. «(4)» حربی گوید در فاصله یک روزه راه از سَوارِقیّه گودالی است در حرّه بنی سُلیم که آب در آن گرد آید. این گودال را حبس گویند و جمع آن احباس است یاقوت گوید: حبس بین حرّه

1- - یاقوت، ج 4، ص 582.
2- - یاقوت، ج 3، ص 371 و سمهودی ج 2، ص 334.
3- - بکری، ص 814.
4- - یاقوت ج 1، ص 511 و بکری ص 813 و سمهودی ج 2، ص 260.