فلسفه اسلامی و اصول دیالک‌تیک صفحه 46

فصل دوازدهم: تحقّق تناقض در طبیعت

تحقق تناقض در طبیعت حرکت آمیختگی وجود به عدم !!

هگل، پدر دیالکتیک و پایه گذار «تز» و «آنتی تز» و «سنتز»، مدعی است که از ترکیب نفی یا اثبات «سنتزی» به وجود می آید که تناقض به وسیله آن رفع می گردد. برای روشن شدن مقصود وی، دو مورد را که ازنظر او نقیضین با هم ترکیب یافته اند، متذکر می شویم: 1. انقلاب وجود مطلق به وجود مقید که نمونه ای برای وحدت وجود و عدم در فکر و اندیشه بود و مشروح آن را در درس پیش خواندیم. 2. حرکت و تغییر، که از نظر او ترکیب وجود یا عدم در طبیعت است. 3. برخی مدعی اند که هگل صدور جهان از خدا را نیز بر این سه پایه استوار می داند. اینک به تشریح دو مورد اخیر می پردازیم و در اینجا نیز می بینیم که موارد مزبور، هیچ گونه ارتباطی به امتناع نقیضین ندارند. آیا در حرکت، وجود و عدم به هم آمیخته اند؟ گاهی تصور می شود که حرکت ترکیبی از هستی ونیستی است. نویسنده

------------------ 136 صفحه

«فلسفه هگل» می نویسد: یک چیز هنگامی که می گردد وتغییر می پذیرد، هم هست، و هم نیست، در این صورت، در مقوله «گردیدن»، تناقض رخ می دهد. به سخن دیگر: تناقض میان مقولات اول و دوم، همیشه در مقوله سوم که جامع آن دو مقوله است رفع می گردد، به این گونه که گردیدن، هستی ای است که نیستی است، یا نیستی ای است که هستی است.(1) دو بیان در باب آمیختگی وجود وعدم و حرکت

مسئله آمیختگی وجود و عدم در حرکت را، به دو بیان می توان بیان کرد که ما هر دو را یادآور می شویم: 1. در فلسفه اسلامی بوضوح ثابت شده که حرکت از موجودات ضعیف و ناتوانی است که وجود و عدم در آن به هم آمیخته است. هر جزئی را در نظر بگیرید، لحظه پیدایش آن، جدا از عدم و فنای آن نیست و هیچ جزئی از آن حالت قرار و ثباتی ندارد. حکیم صدر المتألهین در این مورد می گوید: حرکت و زمان از موجودات ضعیف و ناتوان است که وجود آنها با عدم آنها و حدوث آنها با زوال آنها همراه است.(2) خلاصه آنکه، شدن نه هستی است و نه نیستی، بلکه ترکیبی از آن دو

------------------
1 . فلسفه هگل، ج1، ص 125. 2 . اسفار، ج1، ص 37، الحرکة والزمان من الأُمور الضعیفة الوجود الّتی وجودها یشابِک عدمها، وحدیثها عین زوالها.
------------------ 137 صفحه