فلسفه اسلامی و اصول دیالک‌تیک صفحه 6

ولی باید توجه داشت که هیچ یک از دو جهان بینی ما را از دیگری غنی و بی نیاز نمی سازد، زیرا جهان بینی فلسفی ما را به کلی ترین قوانین هستی آشنا می سازد، در صورتی که آگاهی از این کلیات، به ما شناخت نسبت به امور جزئی نمی دهد و ما در شناختن جماد و نبات وجاندار نیاز به شناخت علمی داریم که تمام جزئیات آنها را برای ما روشن سازد. متقابلاً، شناخت علمی و یا جهان بینی علمی ما را به کلیترین قوانین هستی، که پشتوانه شرایع الهی و ایدئولوژیهای بشری است، رهنمون نمی شود و عقاید دینی و ایدئولوژیک حتماً باید از یک پشتوانه فلسفی برخوردار باشد.(1) فلسفه و نتایج علوم

هیچ فلسفه ای،اعم از الهی و مادی، نمی تواند نتایج علوم را انکار کرده و به رد آنها برخیزد، زیرا فلسفه و علم به مثابه دو کاوشگرند که در دوسنگر متفاوت قرار دارند، و هر کدام می خواهند بخشی خاص از نیازها و مشکلات انسان را پاسخ بگوید. لذا وجهی ندارد که یکی به تکذیب دیگری برخیزد، و نیز هیچ کدام نباید به حریم دیگری تجاوز کند و در باره مسئله ای که ابزار تجزیه و تحلیل آن را ندارد، نظر دهد. مارکسیستها می کوشند فلسفه مادی را تنها فلسفه ای معرفی کنند که

------------------
1 . برای رفع اشتباه،تذکر این نکته ضروری است که: گاهی لفظ «فلسفه» به معنی آگاهی از علل شیء مشخص ویا آثار وفواید آن به کار می رود مثلاً می گویند: «فلسفه تاریخ» به معنی قوانین عمومی تکامل تاریخ و یا می گویند: «فلسفه احکام» یعنی فواید وآثاری که در عمل به احکام الهی نهفته است. مفهوم فلسفه ای که در این موارد به کار می رود، از مورد بحث ما بیرون است.
------------------ 24 صفحه

حقایق علمی را می پذیرد و قوانین حاکم بر پدیده های جهان و فعل وانفعالات آنها را تصدیق می کند، و از این رهگذر می خواهند فلسفه الهی را به علت اعتقاد به خدای خالق و آفریننده، ضد علم معرفی کنند! زیرا به زعم آنها پس از شناختن علل و اسباب مادی جهان، دیگر برای نظریه «آفرینش» پدیده ها و وابستگیهای آنها به اراده خالق، جایی باقی نمی ماند. حقیقت این است که مارکسیستها، با این گونه تعریف وتوصیف از مکتب خود، و انتقاد از مکتب الهی، مشت خود را باز کرده و مرتکب دو نوع مغالطه می شوند: 1. مسائل فلسفی، ارتباطی به مسائل علمی که بر پایه تجربه و آزمایش استوار است ندارد، و مسائل علمی هرگونه حل شود تأثیری در مسائل هستی شناسی ندارد. مثلاً نظریه «ترانسفورمیسم» (تحول انواع) یا «فیکسیسم»(ثبات انواع)تأثیری در پاسخگویی به مسائل فلسفی ندارد، خواه شما بگویید که اسب از روز نخست اسب بوده و خواه بگویید که اسب در بدو امر چیز دیگری بوده و بعداً به این صورت متحول شده است، هر دو نظریه در برابر مسائل کلی فلسفی (که نمونه هایی از آن را قبلاً برشمردیم) یکسان است. نیز اگر در مواردی، فلسفه بتواند از نتایج مسلم علوم کمک بگیردو به کمک علمی یک قانون فلسفی بسازد ، در این بهره گیری، فلسفه های الهی ومادی تفاوتی با یکدیگر ندارند هرچند این گونه موارد نادر بوده و کم اتفاق می افتد. 2. اختلاف مکاتب الهی و مادی، برای این نیست که آیا قوانین مادی واسباب طبیعی بر جهان حکومت می کند یا اینکه تمام پدیده ها وگردش امور جهان، مخلوق مستقیم اراده الهی است؟ زیرا هر دوگروه، به علل مادی و

------------------ 25 صفحه

اسباب طبیعی ایمان دارند. اختلاف این دومکتب ناشی از این مسئله است که آیا جهان طبیعت با تمام خصوصیات و ویژگیهای خود، به موجودی ماورای ماده وابستگی دارد و دستگاه آفرینش، مخلوق قدرتی بالاتر وبرتر از خود هست، یا نیست؟ به طور مسلم، وابستگی وعدم وابستگی جهان به چنین قدرتی را نمی توان با اسلوب تجربی ثابت کرد، زیرا تجربیات کمّی وریاضی ناتوانتر از آن است که چنین وابستگی را ثابت یا نفی کند، و پاسخ این گونه مسائل بر عهده فلسفه است نه علم. حقیقت این است که مادّیگرایان درباره موجودات ماورای طبیعت باید «سکوت کنند» نه اینکه آن را «نفی کنند» ولی متأسفانه می بینیم که آنان از حریم بحث خود خارج شده، به جای سکوت، به انکار و ردّ آن می پردازند. آن هم به بهانه اینکه جهان ماورای محسوس نیست وما با ابزار حس و تجربه آن را درک نمی کنیم! مثل اینکه بگوییم چون میزان گرسنگی را نمی توان در ترازوهای عادی کشید یا با خط کشهای هندسی اندازه گیری کرد، پس چیزی به نام گرسنگی وجود ندارد! ازینروی، به منظور پرهیز از این گونه اشتباهات و مغالطه ها، لازم است کمی پیرامون ویژگیهای دو مکتب الهی ومادی سخن بگوییم و هر چند به علت ضیق مجال، فرصت بیان تمام ویژگیهای آن دو مکتب نیست، دست کم به شاخصترین ویژگیهای آن دو اشاره کنیم.

فصل سوم: ویژگیهای مکاتب مادی