تعامل قرآن و علوم صفحه 121

1- (1) . شرف الدین، حسین، 1386، ص 1-3.

مشاهده نشده مرتبط را پیش بینی کند؛

7. زمینه سازی برای طرح فرضیات جدید؛

8 . آشکار ساختن و کشف شکاف های موجود در دانش بشری. نظریه ها، ابزارهای مناسبی برای روشن ساختن وضعیت موجودیک حوزه معرفتی اند؛

9. امکان دهی به توجیه پدیده ها با حداکثر احتمال. (1)

یک نظریه علمی و قابل قبول لزوماً باید از ویژگی های ذیل برخوردار باشد:

1- استحکام درونی: یک نظریه خوب باید متضمن قضایای همگام و غیر متضاد باشد، ایجاد سوء تفاهم و ابهام نکند، تناقض محتوایی نداشته باشد، فرضیات آن با یکدیگر سازگار و اصطلاحات به کار رفته در آن بی ابهام باشند و قضایای آن از استحکام و تداوم منطقی برخوردار باشند.

2- استحکام برونی: منظور از استحکام برونی نظریه آن است که قضایای آن با موازین دنیای خارج، که در واقع محک های استنباطات پژوهشی ( Rasearch Inferecce )شمرده می شوند، قابل تطبیق باشد.

3- مستندات قوی: یک نظریه مقبول باید به مجموعه قابل توجهی از اطلاعات، مستندات و شواهد متقن تکیه کند.

4- قابلیت سنجش: یک نظریه خوب همواره باید قابلیت سنجش داشته باشد و با ارجاع به مستندات و شواهد مختلف، آمادگی لازم برای تأیید یا رد را داشته باشد.

5. عملیاتی بودن: منظور از عملیاتی بودن یک نظریه آن است که در جهان واقع قابل اعمال و بهره گیری باشد، با واقعیات مشهود رابطه برقرارکند و به عبارتی از حالت نظری و تجریدی خارج شود. برخی این ویژگی را در ذیل «آزمون پذیری» ذکر کرده اند. در آزمون پذیری یک نظریه، برخی فیلسوفان علم قابلیت ابطال (ابطال پذیری) و برخی تأیید و اثبات (اثبات پذیری) توسط شواهد تجربی را شاخص مقبولیت و اعتبار آن ذکر کرده اند.

6. قابلیت تعمیم: یک نظریه قابل قبول باید تا حدامکان، عمومیت داشته و به کلیه موارد مشابه قابل تعمیم باشد.