- مقدمه 1
- اشاره 3
- 1- مفهوم شناسی علم و تقسیمات آن 4
- 2- تقسیم بندی علوم براساس روش 6
- اشاره 7
- 3- کاربردهای علم در قرآن 7
- ب: علم به معنای عام 8
- 5- اهمیت علم از منظر قرآن 12
- 6- مبانی تعامل قرآن با علوم تجربی 13
- الف. اهداف اصلی و فرعی آیات علمی قرآن 13
- ب: قلمرو علوم تجربی در قرآن 15
- ج: قطعیت و عدم قطعیت علوم تجربی 21
- د: رابطه قرآن و علوم تجربی 23
- ه : تعارضات ادعایی بین قرآن و علم 25
- الف. شمارگان آیات علمی 29
- اشاره 29
- 7- آیات علمی قرآن 29
- ب: اقسام آیات علمی 30
- ج: تأثیر علوم تجربی در فهم آیات قرآن 32
- د: قرآن زمینه ساز پیدایش و رشد علوم 33
- اشاره 46
- 1- مفهوم شناسی 47
- 2- زمینه ها و انگیزه های پیدایش تفسیر علمی و علل رشد آن 50
- 3- تاریخچه و دیدگاه ها و مهم ترین آثار در زمینه تفسیر علمی 54
- اشاره 54
- اول: موافقان تفسیر علمی 54
- دوم: مخالفان تفسیر علمی 60
- سوم: دیدگاه تفصیل در تفسیر علمی 63
- 4- شیوه های برداشت علمی از قرآن 69
- الف) استخراج همه علوم از قرآن کریم 69
- اشاره 69
- ب) تطبیق و تحمیل نظریات علمی بر قرآن کریم 70
- ج) استخدام علوم برای فهم و تبیین بهتر قرآن 71
- د: نظریه پردازی های علمی قرآن و جهت دهی به مبانی علوم انسانی 72
- اشاره 76
- 5- مبانی برداشت علمی از قرآن 76
- الف: قطعی نبودن غالب مطالب علوم تجربی 77
- ب: وجود اشارات علمی در قرآن و لزوم استفاده از علوم تجربی در فهم و تفسیر آن ها 78
- ج: همه علوم از ظواهر آیات قرآن قابل استفاده نیست 79
- د: رابطه سازگارانه بین قرآن و علم 79
- اشاره 80
- 6- معیارهای برداشت علمی از قرآن 80
- ه : هدف اصلی قرآن هدایت مردم به سوی خداست 80
- ب) معیارهای خاص روش تفسیر علمی قرآن 81
- الف) معیارهای عام در روش تفسیر قرآن 81
- 7- امتیازات تفسیر علمی قرآن 83
- 8- آسیب های برداشت علمی از قرآن 86
- اشاره 92
- مفهوم شناسی 94
- پیشینه 94
- اول: نقش قرآن در علوم انسانی 95
- الف: نوگستری (ایجاد یا گسترش برخی از علوم انسانی) 95
- اشاره 95
- ب: جهت دهی به مبانی و اهداف علوم انسانی 99
- ج: نظریه پردازی های علمی قرآنی 101
- د: اصلاح و بازسازی علوم انسانی 104
- دوم: نقش علوم انسانی در مورد قرآن 105
- اشاره 105
- الف: تأثیر علوم انسانی در فهم و تفسیر بهتر قرآن (سامان دهی تفسیرهای تخصصی قرآن) 105
- ب: اثبات اعجاز علمی قرآن در حوزه علوم انسانی 108
- الف: استفاده از مبانی و قواعد و روش های تفسیر قرآن 110
- سوم: روش شناسی 110
- اشاره 110
- ب: رعایت گونه صحیح تفسیر علمی 111
- ج: استفاده از شیوه مطالعات میان رشته ای 113
- اشاره 114
- چهارم: آسیب شناسی 114
- ب: راهکارها 115
- الف: آسیب ها 115
- اشاره 117
- 1- پیشینه 118
- 1- نظریه 119
- 2- علم 122
- 3- اقسام آیات علمی قرآن 122
- 4- مبانی و قواعد برداشت علمی از قرآن 128
- اشاره 128
- الف. قطعی نبودن غالب مطالب علوم تجربی 128
- ب: وجود اشارات علمی در قرآن و لزوم استفاده از علوم تجربی در فهم و تفسیر آن ها 130
- د: رابطه سازگارانه بین قرآن و علم 131
- ج: همه علوم از ظواهر آیات قرآن قابل استفاده نیست 131
- 5- روش شناسی برداشت علمی از قرآن 132
- ه : هدف اصلی قرآن هدایت مردم به سوی خداست 132
- الف) استخراج همه علوم از قرآن کریم 132
- اشاره 132
- ب) تطبیق و تحمیل نظریات علمی بر قرآن کریم 133
- ج) استخدام علوم برای فهم و تبیین بهتر قرآن 134
- 6- عناصر نظریه پردازی علمی قرآنی 135
- 7- ضوابط نظریه پردازی های علمی قرآن 137
- 8- حوزه های نظریه پردازی های علمی قرآنی 138
- اشاره 142
- الف: در حوزه علوم طبیعی 142
- ب: در حوزه علوم انسانی 143
- اشاره 144
- 1- تاریخچه 145
- الف) چیستی اعجاز علمی قرآن 145
- 2- مفهوم شناسی اعجاز 147
- 3- قلمرو معجزه 154
- 4- مبانی و معیارهای اعجاز علمی قرآن 170
- 5- چالش های مفهوم اعجاز علمی 172
- اشاره 181
- 1. نیروی جاذبه 181
- 2. حرکت های خورشید 182
- 3. زوجیّت 186
- 4. لقاح (زایا کردن گیاهان و ابرها توسط بادها) 187
- 5. چینش مراحل آفرینش انسان 189
- اشاره 197
- اول: کلیات و مباحث نظری 198
- دوم: قرآن و علوم طبیعی 203
- سوم: قرآن و علوم انسانی 216
- چهارم: قرآن و علوم عقلی 226
- پنجم: منابع لاتین 227
- ششم: سایت های مرتبط با قرآن و علم 227
9- نمونه هایی از نظریه پردازهای علمی قرآن
اشاره
در قرآن کریم آیات متعددی وجود دارد که می توان از آن ها نظریه های علمی جدید استنباط کرد. که جمع آوری این نمونه ها خود کتابی مستقل می طلبد. اینک در این جا به صورت فهرست وار به شماری از مهم ترین آن ها بر اساس رشته های علمی اشاره می کنیم:
الف: در حوزه علوم طبیعی
1- کیهان شناسی
1/1- وجود موجودات زنده در آسمان که هنوز در کیهان شناسی اثبات نشده است. (وَ مِنْ آیاتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَثَّ فِیهِما) ؛ «و از نشانه های اوست آفرینش آسمان ها و زمین و آنچه از جنبندگان در آن دو پراکنده کرده است»، (شوری/ 29).
1/2- هفت آسمان که در آیات متعدد قرآن مطرح شده ولی هنوز در کیهان شناسی یک آسمان بیش تر کشف نشده است. (اللّهُ الَّذِی خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَ مِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ ) ؛ «خدا کسی است که هفت آسمان را آفرید و از زمین (نیز) همانند آن ها را»، (طلاق/ 12).
1/3- وجود نیروهایی غیر از نیروی جاذبه بین کرات آسمانی که هنوز کشف نشده است، چرا که «عمد» جمع عمود است. (خَلَقَ السَّماواتِ بِغَیْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَها) ؛ «(خدا) آسمان ها را بدون ستون هایی که آن ها را ببینید آفرید»، (لقمان/ 10).
2- زیست شناسی
2/1- سخن گفتن حیوانات با هم دیگر از جمله مورچه در مواجهه با حضرت سلیمان و لشکریانش و فهمیدن زبان آن ها توسط انسان. (حَتّی إِذا أَتَوْا عَلی وادِ النَّمْلِ قالَتْ نَمْلَهٌ یا أَیُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَساکِنَکُمْ لا یَحْطِمَنَّکُمْ سُلَیْمانُ وَ جُنُودُهُ وَ هُمْ لا یَشْعُرُونَ ) ؛ «تا هنگامی که (لشکریان سلیمان) به سرزمین مورچگان رسیدند، مورچه ای گفت: ای مورچگان، به خانه هایتان داخل شوید تا سلیمان و لشکریانش هرگز شما را پایمال نکنند، در حالی که آنان (با درک حسّی) متوجه نمی شوند»،