- مقدمه 1
- اشاره 3
- 1- مفهوم شناسی علم و تقسیمات آن 4
- 2- تقسیم بندی علوم براساس روش 6
- اشاره 7
- 3- کاربردهای علم در قرآن 7
- ب: علم به معنای عام 8
- 5- اهمیت علم از منظر قرآن 12
- 6- مبانی تعامل قرآن با علوم تجربی 13
- الف. اهداف اصلی و فرعی آیات علمی قرآن 13
- ب: قلمرو علوم تجربی در قرآن 15
- ج: قطعیت و عدم قطعیت علوم تجربی 21
- د: رابطه قرآن و علوم تجربی 23
- ه : تعارضات ادعایی بین قرآن و علم 25
- 7- آیات علمی قرآن 29
- الف. شمارگان آیات علمی 29
- اشاره 29
- ب: اقسام آیات علمی 30
- ج: تأثیر علوم تجربی در فهم آیات قرآن 32
- د: قرآن زمینه ساز پیدایش و رشد علوم 33
- اشاره 46
- 1- مفهوم شناسی 47
- 2- زمینه ها و انگیزه های پیدایش تفسیر علمی و علل رشد آن 50
- اشاره 54
- اول: موافقان تفسیر علمی 54
- 3- تاریخچه و دیدگاه ها و مهم ترین آثار در زمینه تفسیر علمی 54
- دوم: مخالفان تفسیر علمی 60
- سوم: دیدگاه تفصیل در تفسیر علمی 63
- 4- شیوه های برداشت علمی از قرآن 69
- اشاره 69
- الف) استخراج همه علوم از قرآن کریم 69
- ب) تطبیق و تحمیل نظریات علمی بر قرآن کریم 70
- ج) استخدام علوم برای فهم و تبیین بهتر قرآن 71
- د: نظریه پردازی های علمی قرآن و جهت دهی به مبانی علوم انسانی 72
- 5- مبانی برداشت علمی از قرآن 76
- اشاره 76
- الف: قطعی نبودن غالب مطالب علوم تجربی 77
- ب: وجود اشارات علمی در قرآن و لزوم استفاده از علوم تجربی در فهم و تفسیر آن ها 78
- ج: همه علوم از ظواهر آیات قرآن قابل استفاده نیست 79
- د: رابطه سازگارانه بین قرآن و علم 79
- اشاره 80
- 6- معیارهای برداشت علمی از قرآن 80
- ه : هدف اصلی قرآن هدایت مردم به سوی خداست 80
- ب) معیارهای خاص روش تفسیر علمی قرآن 81
- الف) معیارهای عام در روش تفسیر قرآن 81
- 7- امتیازات تفسیر علمی قرآن 83
- 8- آسیب های برداشت علمی از قرآن 86
- اشاره 92
- پیشینه 94
- مفهوم شناسی 94
- اول: نقش قرآن در علوم انسانی 95
- الف: نوگستری (ایجاد یا گسترش برخی از علوم انسانی) 95
- اشاره 95
- ب: جهت دهی به مبانی و اهداف علوم انسانی 99
- ج: نظریه پردازی های علمی قرآنی 101
- د: اصلاح و بازسازی علوم انسانی 104
- دوم: نقش علوم انسانی در مورد قرآن 105
- اشاره 105
- الف: تأثیر علوم انسانی در فهم و تفسیر بهتر قرآن (سامان دهی تفسیرهای تخصصی قرآن) 105
- ب: اثبات اعجاز علمی قرآن در حوزه علوم انسانی 108
- الف: استفاده از مبانی و قواعد و روش های تفسیر قرآن 110
- سوم: روش شناسی 110
- اشاره 110
- ب: رعایت گونه صحیح تفسیر علمی 111
- ج: استفاده از شیوه مطالعات میان رشته ای 113
- اشاره 114
- چهارم: آسیب شناسی 114
- الف: آسیب ها 115
- ب: راهکارها 115
- اشاره 117
- 1- پیشینه 118
- 1- نظریه 119
- 3- اقسام آیات علمی قرآن 122
- 2- علم 122
- الف. قطعی نبودن غالب مطالب علوم تجربی 128
- 4- مبانی و قواعد برداشت علمی از قرآن 128
- اشاره 128
- ب: وجود اشارات علمی در قرآن و لزوم استفاده از علوم تجربی در فهم و تفسیر آن ها 130
- ج: همه علوم از ظواهر آیات قرآن قابل استفاده نیست 131
- د: رابطه سازگارانه بین قرآن و علم 131
- اشاره 132
- الف) استخراج همه علوم از قرآن کریم 132
- ه : هدف اصلی قرآن هدایت مردم به سوی خداست 132
- 5- روش شناسی برداشت علمی از قرآن 132
- ب) تطبیق و تحمیل نظریات علمی بر قرآن کریم 133
- ج) استخدام علوم برای فهم و تبیین بهتر قرآن 134
- 6- عناصر نظریه پردازی علمی قرآنی 135
- 7- ضوابط نظریه پردازی های علمی قرآن 137
- 8- حوزه های نظریه پردازی های علمی قرآنی 138
- الف: در حوزه علوم طبیعی 142
- اشاره 142
- ب: در حوزه علوم انسانی 143
- اشاره 144
- 1- تاریخچه 145
- الف) چیستی اعجاز علمی قرآن 145
- 2- مفهوم شناسی اعجاز 147
- 3- قلمرو معجزه 154
- 4- مبانی و معیارهای اعجاز علمی قرآن 170
- 5- چالش های مفهوم اعجاز علمی 172
- اشاره 181
- 1. نیروی جاذبه 181
- 2. حرکت های خورشید 182
- 3. زوجیّت 186
- 4. لقاح (زایا کردن گیاهان و ابرها توسط بادها) 187
- 5. چینش مراحل آفرینش انسان 189
- اشاره 197
- اول: کلیات و مباحث نظری 198
- دوم: قرآن و علوم طبیعی 203
- سوم: قرآن و علوم انسانی 216
- چهارم: قرآن و علوم عقلی 226
- ششم: سایت های مرتبط با قرآن و علم 227
- پنجم: منابع لاتین 227
1- (1) . پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، پیشین، ج 1، ص 168.
2- (2) . همان، ص 169.
3- (3) . ر.ک: مفردات راغب اصفهانی، ماده زوج و نمونه، ج 18، ص 377 - 378.
4- (4) . ر.ک: نمونه، همان و اعجاز قرآن، علامه طباطبای، ص 15 ویراسته علیرضا میرزا محمد، رابطه علم و دین، عباسعلی سرفرازی، ص 35 - 36 ومطالب شگفت انگیز قرآن، پیشین، ص 57 و 60 و القرآن و الطب، دکتر دیاب و دکتر قرقوز، ص 27 و 28 و زنده جاوید و اعجاز جاویدان، پیشین، ص 39 - 43 و نگرشی بر علوم طبیعی در قرآن، پیشین، ص 24.
5- (5) . ر.ک: نمونه، همان و اعجاز قرآن، علامه طباطبای، ص 15 ویراسته علیرضا میرزا محمد، رابطه
مطلب را اعجاز علمی قرآن دانسته است (تفسیر نوین، ص 11) چرا که انسان ها از قدیم می دانستند که برخی گیاهان مثل نخل زوج هستند و مسأله زوجیّت گیاهان توسط کارل لینه (1707 - 1787 م) گیاه شناس معروف سوئدی در سال 1731 م) ابراز شد.
بنابراین مردم عصر نزول قرآن از زوجیّت همه گیاهان اطلاع نداشتند. ولی قرآن نه تنها به این مطلب اشاره کرد. (رعد/ 3، شعراء/ 7 و...) بلکه به زوجیّت همه موجودات اشاره کرد (ذاریات/ 49) که تا قرن اخیر کسی از آن اطلاع نداشت. (1)
بنابراین اشاره علمی قرآن به زوجیت گیاهان و زوجیت عام موجودات نوعی رازگویی قرآن است که حکایت از اعجاز علمی این کتاب مقدس دارد.
البته برخی از محققان برآنند که هر چند اشارات علمی قرآن در این موارد می تواند اعجاز علمی بشمار آید اما تطبیق آیه (ذاریات/ 49) با مواردی هم چون الکترون ها، پروتون ها و کوارک ها قطعی نیست و حداکثر این موارد ممکن است از مصادیق آیه مذکور بشمار آید. (2)
4. لقاح (زایا کردن گیاهان و ابرها توسط بادها)
در برخی آیات قرآن به بادهای زایا و باردار کننده اشاره کرده است (وَ أَرْسَلْنَا الرِّیاحَ لَواقِحَ فَأَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً) ؛ (حجر/ 22) مفسران و صاحب نظران آیه فوق را به دو صورت تفسیر کرده اند:
الف: برخی برآنند که این آیه به لقاح گیاهان اشاره دارد یعنی ابرها فرستاده می شوند تا گرده های گیاهان نر را به گیاهان ماده برسانند و آنان را زایا کنند، (3) و