تعامل قرآن و علوم صفحه 22

1- (1) . برای اطلاعات بیشتر در این زمینه و بررسی تفصیلی دلایل طرفین ر.ک: در آمدی بر تفسیر علمی قرآن، از نگارنده، انتشارات اسوه، 1375 ش، قم.

2- (2) . برای اطلاع از اشکالات استقراء ناقص ر.ک: صدر، محمدباقر، الاسس المنطقیه للاستقراء، ص 25 - 27.

3- (3) . ر.ک: سیاسی، علی اکبر، مبانی فلسفه، ص 210 - 244.

4- (4) . همان.

5- (5) . همان، ص 244.

استقراء ناقص در مشهودات مبتنی بر تعلیل، (1) استقراء مبتنی بر حکم بدیهی عقلی، (2) استقراء مبتنی بر مماثلت کامل جزئیات (3) و استقراء مبتنی بر حساب احتمالات، (4) پیشنهاد شد، ولی هیچکدام نتوانست مشکل استقراء ناقص را حل کند و به هر کدام از این دیدگاه های اشکالات متعددی مطرح شد. (5)

سپس کارل پویر (6) فیلسوف علم معاصر اشکالات دیگری به شیوه سنتی استنتاج در علوم تجربی نمود. و آن را مخالف روانشناسی کشف و ابداع دانست و تأکید کرد که هزاران قضیه شخصیه نمی تواند نتیجه کلی بدهد و به قانون تبدیل شود، پس استقراء حجت نیست. از این رو پیشنهاد کرد بجای شیوه اثبات پذیری سنتی که همیشه بدنبال اثبات قانون علمی است، به شیوه ابطال پذیری در علم روی آوریم و مراحل «برخورد با مسأله و عدم رضایت از آن، مرحله حدس زنی، مرحله استنتاج قضایای قابل مشاهده، مرحله اقدام جهت ابطال قضایای قابل مشاهده و تجربه» را پیشنهاد کرد که اگر نظریه استنتاج شده باطل نشد در علم بماند و اگر باطل شد مبنای عمل قرار گیرد تا وقتی که نظریه کامل تری جایگزین آن شود.

بنابراین دیدگاه در علوم تجربی «قانون» وجود ندارد بلکه علم نظریه هایی است که قدرت تبیین و پیش بینی پدیده ها را دارد و به اصطلاح افسانه های مفید هستند. (7)

از این رو ایان باربور فیزیک دان آمریکایی با طرح اشکالات متعدد (8) در مورد