تعامل قرآن و علوم صفحه 27

1- (1) . مومنون/ 12.

2- (2) . مصطفی محمود، القرآن محاوله لفهم العصری، ص 53 - 55.

3- (3) . بسام دفضع، الکون و الانسان بین العلم و القرآن، ص 152.

4- (4) . اعراف/ 11.

یعنی چهار احتمال در مورد گزاره های قرآن و علم وجود دارد:

توضیح اینکه تعارض واقعی گزاره قطعی علمی با گزاره قطعی قرآنی منتهی به تناقض می شود چون فرض آن است که هر دو گزاره قطعی و مطابق واقع است و یکی می گوید: الف ب است و دیگر می گوید: الف ب نیست. در حالی که در حقیقت و خارج یکی از این واقع شده است. پس باید بین اثبات و نفی این گزاره یکی را انتخاب کرد وگرنه گرفتار تناقض می شویم. از این رو برخی متکلمان مفسر برآنند که: «هرگز (تعارض علم و دین) ممکن نیست و یکی از دو طرف قضیه سست و بی پایه است، یا آنچه را که دین نامیده ایم دین نیست، یا اینکه علم حالت قطعی ندارد.» (1)

برخی از صاحب نظران غربی تلاش کرده اند که موارد تعارض ظاهری آیات با یافته های علوم تجربی را براساس تئوری های زبان شناختی و تفاوت گذاشتن بین زبان علم (زبان ناظر) و زبان دین (زبان عامل) حل کنند. و برخی دیگر درصددند از طریق ابزار انگاری در علم و افسانه مفید دانستن علم تجربی و یا از طریق ابزارانگاری در دین و آن را وسیله صعود و معنویت انسان دانستن، تعارضات را حل کنند.

و گاهی تلاش شده که با جداسازی حوزه ها و قلمرو علم و دین، تعارض را حل کنند. (2)