تعامل قرآن و علوم صفحه 28

1- (1) . سبحانی، جعفر، مجله کلام، ش 1، ص 7.

2- (2) . ر.ک: ایان باربور، علم و دین، ترجمه بهاءالدین خرمشاهی، ص 93 - 95 و ص 149 - 151 و ص 153 و ص 283 - 285. ایشان از دیدگاه های کانت، اگزیستانسیا لیت ها، پوزیتیوست ها، نظریه تحلیل

و برخی صاحب نظران مسلمان و مفسران و متکلمان معاصر نیز تلاش های دیگری برای حل تعارض علم و دین کرده اند برخی به راه حل پافشاری بر ظاهر آیه و سکوت و صبر اشاره کرده اند از جمله:

لطف الله صافی گلپایگانی با اشاره به نظریه های غیرقطعی علم، راه حل را پافشاری بر ظاهر قرآن و انتشار می داند تا شاید بعداً همان مطلب قرآن اثبات شود. (1)

و محمدتقی مصباح یزدی در این همین راستا می نویسد:

«اگر مفاد آیه ای طبق اصول محاوره، بر نظریه ای (فلسفی، علمی و ...) منطبق بود چه بهتر و نعم بلکه تا هر جا مطابقتی به طور روشن از قرآن فهمیده می شود بپذیریم و نسبت به فرا سوی آن سکوت کنیم». (2)

برخی دیگر راه حل تصرف در ظواهر آیات را برگزیده اند، از جمله، جعفر سبحانی با اشاره به تعارض قرآن و علم در مورد نظریه تکامل می نویسد:

«ولی با این همه، هر گاه فرضیه تحول انواع، در آینده رنگ علمی به خود گرفت و روی دلایل قطعی و روشن ثابت شد که انسان کنونی، پس از تحولات جوهری و تبدلات نوعی، موجودی دو پا و صاحب نفس ناطقه شده است و این ثبوت به مرحله ای رسید که مسئله تحول انواع در شمار مسائل قطعی و روشن که جای هیچ گونه انکار نباشد وارد ساخت؛ در این صورت ظواهر قرآن، طوری نیست که قابل تأویل و تفسیر نباشد». (3)

به عبارت دیگر در این موارد علم قطعی قرینه تصرف در ظاهر آیات مخالف نظریه تکامل می شود.

زبانی یاد می کند و ما نیز این دیدگاه ها را در کتاب درآمدی بر تفسیر علمی قرآن، ص 247 - 269 بررسی و نقد کردیم که بیان آن