تعامل قرآن و علوم صفحه 89

1- (1) . البته این گونه تأویل های غیر جایز، تحمیل بر قرآن و نوعی تفسیر به رأی است.

2- (2) . برای اطلاع بیشتر، ر.ک: مسیح مهاجری، نظریه ی تکامل از دیدگاه قرآن؛ علی مشکینی، تکامل در قرآن؛ یدالله سحابی، خلقت انسان در بیان قرآن.

3- (3) . مبحث دیدگاه ها به نظریه ی بوعلی سینا، علّامه مجلسی و رشید رضا در المنار، مراجعه شود.

4- (4) . المیزان، ج 1، ص 6.

می شود (چون با بیان مطالب علمی قرآن، گاهی هدف اصلی آن که تربیت انسان است، فراموش می گردد) و گمان می شود که قرآن تنها برای بیان علوم آمده است. (1)

5. تفسیر علمی موجب می شود که حقایق قرآنی مَجاز شود و بلاغت آن مخدوش شود؛ یعنی معانی اصلی خود را از دست بدهد (و قرآن بر اساس لغت عرب صدر اسلام معنا نشود؛ پس تفسیر علمی صحیح نیست. دکتر ذهبی در این مورد می نویسد:

«از نظر لغوی تفسیر علمی معقول نیست؛ زیرا الفاظ در طول قرون و اعصار، معنایشان تغییر می کند و معانی لغوی ، شرعی و اصطلاحی ، پدید می آید و بسیاری از این معانی جدید است که در صدر اسلام نبوده است، با این حال آیا می تواند معقول باشد خداوند که با همان الفاظ ، این معانی را که نسل ها بعد، پیدا شده اراده کرده باشد؟ این مطلب را کسی قبول نمی کند، مگر آن که عقل خود را انکار کند». (2)

آری اگر تفسیر علمی را بپذیریم، بلاغت قرآن، مخدوش می شود؛ زیرا بلاغت عبارت از مطابقت کلام با مقتضای حال است؛ در حالی که طبق تفسیر علمی باید بگوییم که خداوند، معانی و مفاهیمی را که از الفاظ قرآن، اراده کرده، عرب ها به آن معانی جاهل بوده اند و این موجب می شود که یکی از خصایص مهم قرآن (بلاغت و مراعات حال مخاطب را) از آن سلب کنیم. (3)

البته همان طور که در بیان دیدگاه های موافقان و قائلان به تفصیل علمی گذشت، این آسیب ها قابل پیشیگری است، چون اکثر اشکالات به دو گونه «استخراج علوم از فهم قرآن و تحمیل نظریه های علمی بر قرآن» وارد می شود، بنابراین اگر مفسر قرآن از گونه استخدام علوم قطعی تجربی در فهم قرآن استفاده کند، اکثر اشکالات و آسیب های فوق بر طرف می شود و همان طور که گذشت تفسیر علمی مبانی و معیارهایی دارد که لازم است مفسر قرآن آن ها را رعایت