تعامل قرآن و علوم صفحه 95

1- (1) . ر.ک: درآمدی بر تفسیر علمی قرآن، ص 200، از نگارنده و نیز کتاب حدس ها و ابطال ها و کتاب منطق اکتشافات علمی، تألیف پوپر و ترجمه احمد آرام.

2- (2) . ر.ک: درآمدی بر تفسیر علمی قرآن، از نگارنده و سیر تطور تفسیر علمی، دکتر ناصر رفیعی و التفسیر العلمی فی المیزان، دکتر عمر ابوحجر.

و در چند دهه اخیر تعامل قرآن و علوم انسانی به صورت روشن مطرح شده است و تک نگاری هایی در حوزه اقتصاد، سیاست، مدیریت و ... نگاشته شده است. (1) اما در آن ها به حوزه مباحث نظری قرآن و علوم انسانی کم تر پرداخته شده است. هر چند که در مجلات و مقالات دهه اخیر به این مباحث توجه ویژه ای شده است و حتی مطالعات و تفسیرهای میان رشته ای قرآن و علوم مثل تفسیر تربیتی قرآن و ... مطرح شده است. (2) و اخیراً تک نگاری هایی در اعجاز علمی قرآن در حوزه علوم انسانی مثل الاعجاز التربوی فی القرآن الکریم، دکتر مصطفی رجبی و الاعجاز الاقتصادی، للقرآن الکریم، دکتر یونس رفیق نگاشته شده است.

اول: نقش قرآن در علوم انسانی

اشاره

قرآن کریم در چند زمینه و به چند صورت در علوم انسانی تأثیر گذاشته یا می تواند تأثیر گذارد:

الف: نوگستری (ایجاد یا گسترش برخی از علوم انسانی)

در یک نگاه تاریخی روشن می شود که برخی از علوم انسانی به صورت مستقیم و برخی دیگر به صورت غیر مستقیم تحت تأثیر قرآن شکل گرفته و یا رشد یافته است.

علامه طباطبایی رحمه الله بر این نقش تأکید می کند و برخی از این علوم را نام می برد. (البته بحث ایشان اعم از علوم انسانی و طبیعی است) از جمله:

الف: علومی که قرآن، مستقیم باعث پیدایش آن ها شده است:در میان مسلمانان برخی علوم وجود دارد که موضوع آن ها خود قرآن کریم است.