اصلاحات ارضی در اسلام صفحه 12

اکنون باید ببینیم کشاورزی و عمران در نظام اسلام چگونه است و انسان با چه شرایطی میتواند ساختمان بسازد یا زراعت کند:

اولا. اسلام زمین را برای آباد کننده آن مباح کرده است چنانکه روایات گذشته دلالت بر این معنی داشت.

ثانیاً. اگر کسی زمینی را احیاء کرد و پس از مدتی آن را رها ساخت تا بصورت موات در آمد دیگری میتواند بطور مجانی بوسیله کشاورزی یا ساختمان آن را احیاء کند و آباد کننده اول حق ندارد از او جلوگیری کند، بلی اگر اولی مالک آن باشد باید دومی اجرت زمین را به صاحبش بپردازد یا آن را از او بخرد.

معاویه بن وهب میگوید: از امام صادق (ع) شنیدم که میفرمود: «هر کسی وارد خرابه ویرانی شود و آن را استخراج کند و نهرهایش را لایروبی نماید و آبادش سازد صدقه اش بر او واجب است، پس اگر زمینی باشد که در تصرف دیگری بوده ولی دست از آن برداشته و آن را رها کرده و رفته اگر بعدها آمد و آن را مطالبه کرد، زمین برای خدا و برای کسی است که آن را آباد کرده».

ابوخالد کابلی از امام باقر (ع) نقل میکند که آن حضرت فرمود: ما در کتاب علی (ع) چنین یافتیم: «که زمین اختصاص به خدا دارد و بهر یک از بندگانش بخواهد به ارث می دهد و سرانجام نیکو برای پرهیزکاران

است. من و خاندانم کسانی هستیم که خداوند زمین را به ارث بما داده و ما پرهیزکارانیم و تمام زمین اختصاص به ما دارد، پس هر مسلمانی زمینی را احیاء کرد باید آن را آباد کند و مالیاتش را به امام از خاندان من بپردازد و آنچه را از زمین خورده است اختصاص به او دارد، پس اگر دست از آن برداشت و آن را رها کرد و بعد از او مسلمانی آن را در اختیار گرفت و آن را آباد کرد و احیاء نمود او به آن زمین سزاوارتر از کسی است که آن را ترک کرده».

این بخاطر آن است که هدف اسلام توسعه عمران و کشاورزی است، بنابراین تا مادامی که شخصی به احیای زمین مشغول است احدی حق مزاحمت او را ندارد، ولی اگر زمین را رها کرد تا بصورت موات و خرابه در آمد دیگر تسلطی بر آن ندارد و بحالت اولیه اش بر میگردد یعنی برای احیاء کننده دیگر مباح میشود.

ثالثاً. از نظر اسلام، احیای زمین مواتی که مالک ندارد یا خریدن زمین مشروط به اجازه دولت و ثبت کردن آن و تشکیل پرونده و رفت و آمد و تحمل مشقت و پول خرج کردن و مانند اینها نیست، زیرا اینها شرایطی هستند که جلوی شکوفا شدن زراعت و پیشرفت عمران را میگیرند و روی همین جهت اسلام معتبر میداند هنگام شروع احیاء، دیواری در اطراف زمین بکشند. از پیامبر اسلام (ص) نقل شده است که فرمود: «کسیکه اطراف زمینی دیوار بکشد آن زمین اختصاص به او خواهد داشت».

بنابراین هر کس دیواری در اطراف زمین بکشد این دیوار بمنزله خریدن

و ثبت کردن آن و گرفتن پروانه برای ساختمان یا زراعت است. از سوی دیگر اسلام مانند دولتهای کنونی زراعت و عمران را از نظر کمیت محدود نکرده بلکه برعکس توسعه در عمران و کشاورزی را تشویق کرده است. اینجاست که حدود پیشرفت عمران در کشورها و بالا آمدن سطح کشاورزی در پرتو قانون اسلام بخوبی روشن میشود.