کننده زمین را به یکی از دو کار الزام می کند یا باید زمین را بسازد یا از آن دست بردارد تا دیگری آباد کند مگر آنکه شخص اول عذر موجهی داشته باشد مثل آنکه در انتظار فرا رسیدن وقت مناسبی باشد یا بخواهد وسایل کار را آماده کند یا کارگر تهیه نماید، ولی اگر در اثر فقر قدرت بر تهیه وسائل نداشت به او فرصت نمی دهند که ثروتمند شود زیرا این در حقیقت عذر نیست، تنها در صورتی به او مهلت می دهند که عذر موجهش از بین برود پس اگر مدتی گذشت و مشغول عمران نشد دیگر حقی به آن زمین ندارد و دیگری میتواند به آباد ساختن آن اقدام کند.
ولی اگر حاکم شرع مبسوط الید وجود نداشت ظاهرا در این صورت نیز حقش از بین میرود بشرط آنکه در آباد ساختن زمین اهمال کند و مدت اهمال او طولانی شود بطوریکه مردم آن را تعطیل بحساب بیاورند اینجاست که دیگران میتوانند آن را احیاء کنند و او حق جلوگیری از آن را ندارد.
راستی آیا در سایه نظام عمرانی اسلام دیگر زمین بایری باقی خواهد ماند درحالیکه افراد حاضر باشند آن را آباد سازند؟ هرگز!
4. شرایط سنگین عمران:
چهارمین فرقی که میان نظام کشاورزی اسلام و قانون اصلاحات ارضی است این است که اسلام کسی را که میخواهد زمینی را احیاء کند ملزم نمیکند که از دولت تقاضا کند، زیرا زمین اختصاص بحکم خدا دارد و مردم بندگان خدا هستند و هر کس بسوی زمینی سبقت گرفت و آن را آباد کرد بحکم خدا و پیامبرش آن زمین اختصاص به او خواهد داشت.
بنابراین از نظر اسلام احیای زمین
محتاج به اداره های ویژه ای نیست که هر کس خواست زمینی را احیاء کند ناچار باید به آن ادارات مراجعه نماید و تقاضای خود را به آنجا رد کند و رفت و آمد نماید و پول فراوانی خرج کند و زحمات زیادی متحمل شود و …
از نظر اسلام هر کس تصمیم گرفت زمین مواتی را که مالک ندارد احیاء کند، در همان حال میتواند به کشاورزی و عمران آن اقدام نماید بدون آنکه بجائی مراجعه کند یا رنج و مشقتی متحمل شود.
مرحوم آیت الله اصفهانی در وسیله النجاه می نویسد:
«زمین موات، زمین معطلی است که از آن استفاده نمیشود یا بخاطر آنکه آب از آن قطع شده یا بجهت آنکه آب یا شن یا نمک یا سنگ بر آن مستولی شده و یا در اثر تراکم نی و درخت بصورت بیشه در آمده است. این نوع زمین بر دو قسم است: