اصلاحات ارضی در اسلام صفحه 30

اینجاست که دولتها بویژه دولتهای اسلامی اگر خوشبختی ملت خود و گسترش اقتصاد را میخواهند باید از طریق نظام احیای موات اسلامی، راهی بسوی اقتصاد مترقی و ثروت فراوان بگشایند و از قانون اصلاحات ارضی که موجب شکست اقتصاد و گسترش فقر و زیاد شدن بیکاره ها پرهیز کنند.

شرائط عمران و کشاورزی در اسلام

اسلام بمنظور جلوگیری از تجاوز، پنج شرط انسانی برای احیاء مقرر نموده که ما بطور خلاصه آن را یادآوری میکنیم:

1. زمینی که احیاء میشود نباید در دست مسلمان دیگری باشد، بنابراین اگر کسی مقداری زمین را شخم کرده و هنوز آن را نکاشته یا آنکه زمین ملک او بوده دیگری حق ندارد در آن تصرف کند و آن را احیاء نماید، چرا که این کار باعث جلوگیری شخص اول از احیاء میشود و این از نظر اسلام صحیح نیست. اسلامی که میخواهد کشاورزی و عمران گسترش پیدا کند هرگز اجازه نمیدهد زمین را از دست کسی که شروع به زراعت و ساختمان کرده یا مالک آن بوده بیرون بیاورد.

محقق حلی در شرایع می نویسد: «در تملک به سبب احیاء پنج شرط معتبر است: اول آنکه زمین در تحت تصرف مسلمانی نباشد، پس اگر تحت تصرف مسلمانی قرار داشت، غیر متصرف حق ندارد به احیای آن اقدام نماید».

2. زمین بایری که احیاء میشود نباید حریم زمین آباد شده ای باشد بطوریکه احیای آن باعث زیان رسیدن به همسایه باشد بنابراین اگر احیای زمین بصورت کشاورزی یا ساختمان یا حفر کردن چاه یا چشمه یا احداث نهر باعث ضرر رسیدن به همسایه باشد احیای آن

جایز نیست. حماد بن عثمان میگوید از امام صادق (ع) شنیدم که میفرمود: «حریم چاه از اطراف آن چهل زراع است» بنابراین اگر شخصی چاهی را حفر کرد دیگری نمیتواند نزدیک آن چاه دیگری حفر کند مگر آنکه چهل زراع _ یعنی بیست متر _ یا بیشتر با آن فاصله داشته باشد. زیرا چاه دوم اگر نزدیک به چاه اول باشد استفاده کردن آب زیاد از دومی باعث کم شدن آب در چاه اول میشود.

نقل شده است که: «پیامبر خدا حکم فرمود که حریم چاه چهل زراع است و در کنار آن چاه دیگری حفر نمیشود چاه شتر باشد یا گوسفند» یعنی چه آنکه چاه برای سیراب کردن شتر باشد یا گوسفند.

حریم چشمه در زمین سست هزار ذراع و در زمین سخت پانصد زراع است. بعضی فقها گفته اند: حریم چشمه تا حدی است که چشمه دوم به اولی زیان نرساند یعنی باعث نقصان آب چشمه اول نشود. بنابراین احداث چشمه در زمینی که باعث کم شدن آب چشمه مجاور است جایز نیست.

شیخ صدوق میگوید: نقل شده که حریم مسجد از هر طرف چهل زراع است.