اصلاحات ارضی در اسلام صفحه 31

محقق میگوید: حریم دیوار در زمین مباح مقداری است که خاکهای دیوار در آن میریزد، چون اگر دیوار خراب شود معمولا به این مقدار حریم خانه نیاز هست، و بعضی معتقدند که حریم خانه مقداری است که خاکها و آبهای خانه در آن ریخته میشود و راه ورود و خروج آن محسوب میشود».

بنابراین اگر شخصی خانه ای بنا کرد دیگری حق ندارد کنار آن ساختمان بسازد یا زراعت کند یا درخت بکارد مگر آنکه بمقدار ریختن خاکهای دیوار اطراف خانه

فاصله بگیرد.

سپس محقق ادامه میدهد: «تمام این موارد که حریم دارد در جائی است که ساختمان در زمین موات احداث شود ولی اگر در املاک آباد ساخته شود چنین نیست».

3. زمینی که احیاء میشود نباید محل عبادت باشد، بنابراین کشاورزی، درختکاری و احداث بنا در زمینهائی از قبیل: عرفات، منی و مشعر جایز نیست. محقق میگوید:

«شرط سوم آنکه شارع مقدس اسلام آن را محل عبادت قرار نداده باشد مانند عرفه و منی و مشعر که از نظر شرع هر یک از این موارد به عبادت اختصاص داده شده و لذا اگر در معرض تملیک در آینده مصلحت منظور از بین میرود، لیکن اگر در آنها مختصری ایجاد عمران شود بطوریکه عبادت کنندگان در تنگی قرار نگیرد و متضرر نشوند مانعی ندارد».

4. زمینی که احیا میشود نباید از زمینهائی باشد که پیغمبر یا امام (ع) آن را به کسی بخشیده باشند. بنابراین اگر پیغمبر یا امام (ع) زمینی را به کسی بخشیدند دیگران حق ندارند آن را احیا کنند بلکه در ملک همان شخص باقی میماند هر چند بصورت موات و خالی از کشاورزی و ساختمان باشد.

این بدان جهت است که پیغمبر و امام (ع) به مقتضای حکومتی که خداوند به آنان داده میتوانند در هر چه بخواهند تصرف کنند، پس اگر آنها زمینی را به کسی بخشیدند در حقیقت چیزی را که خودشان مالک بوده اند بخشیده اند و لذا زمین ملک آن شخص میشود و دیگران حق ندارند آن را احیا کنند.

محقق در شرایع میگوید:

«شرط چهارم آنکه از زمینهایی نباشد که امام معصوم (ع)، آن را بخشیده باشد هر چند آن زمین بصورت موات