مبانی قانون و قانون‌گذاری در اسلام از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 18

(42) مباني قانون و قانون‌گذاري در اسلام

تا اين‌جا روشن گرديد كه هر انساني داراي قريحه‌اي است كه مي‌خواهد انسان‌هاي ديگر را استخدام كند، و از ساير انسان‌ها بهره‌كشي كند، حال اگر اين نكته را هم ضميمه كنيم كه افراد انسان‌ها به حكم ضرورت از نظر خلقت و منطقه زندگي و عادات و اخلاقي كه مولود خلقت و منطقه زندگي است، مختلفند، نتيجه مي‌گيريم كه اين اختلاف طبقات همواره آن اجتماع صالح و آن عدالت اجتماعي را تهديد مي‌كند، و هر قوي مي‌خواهد از ضعيف بهره‌كشي كند، و بيشتر از آن‌چه به او مي‌دهد از او بگيرد، و از اين بدتر اين‌كه غالب مي‌خواهد از مغلوب بهره‌كشي كند، و بيگاري بكشد، بدون اين‌كه چيزي به او بدهد، و مغلوب هم به حكم ضرورت مجبور مي‌شود در مقابل ظلم غالب دست به حيله و كيد و خدعه بزند، تا روزي كه به قوت برسد، آن وقت تلافي و انتقام ظلم

اختلاف طبقاتي تهديدي بر عدالت اجتماعي (43)

ظالم را به بدترين وجهي بگيرد، پس بروز اختلاف سرانجام به هرج و مرج منجر شده، و انسانيت انسان را به هلاكت مي‌كشاند، يعني فطرت او را از دستش گرفته سعادتش را تباه مي‌سازد و اين آيه شريفه: «وَ ما كانَ النّاسُ اِلاّ اُمَّةً واحِدَةً فَاخْتَلَفُوا،» (19 / يونس) به همين معنا اشاره دارد، و هم‌چنين آيه شريفه: «وَ لا يَـزالُونَ مُخْتَلِفينَ اِلاّ مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ، وَ لِذلِكَ خَلَقَهُمْ،» (118 و 119 / هود) و هم‌چنين آيه موردبحث كه در آن مي‌فرمود: «لِيَحْكُمَ بَيْنَ‌النّاسِ فيمَا اخْتَلَفُوا فيهِ... .»

و اين اختلاف همان‌طور كه توجه فرموديد امري است ضروري، و وقوعش در بين افراد جامعه‌هاي بشري حتمي است، چون خلقت به خاطر اختلاف مواد مختلف است، هرچند كه همگي به حسب صورت انسانند، و وحدت در صورت تا حدي باعث وحدت افكار و افعال مي‌شود، وليكن اختلاف در مواد هم اقتضائي دارد، و آن اختلاف در احساسات و

(44) مباني قانون و قانون‌گذاري در اسلام

ادراكات و احوال است، و پس انسان‌ها در عين اين‌كه به وجهي متحدند، به وجهي هم مختلفند، و اختلاف در احساسات و ادراكات باعث مي‌شود كه هدف‌ها و آرزوها هم مختلف شود، و اختلاف در اهـداف باعث اختــلاف در افعـال مي‌گـردد، و آن نيز باعث اختلال در نظام اجتماع مي‌شود. (1)

اختلاف طبقاتي تهديدي بر عدالت اجتماعي (45)

پيدايش قانون، نتيجه طبيعي پيدايش اختلاف