مبانی قانون و قانون‌گذاری در اسلام از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 60

جمله: «فَاِنَّما يَكْسِبُـهُ عَلي نَفْسِه،» در اين صدد است كه اثر گناه را منحصرا معين در مرتكب آن كند، و اين خود اندرزي است به كساني كه گناه مي‌كنند، و سپس آن را به گردن بي‌گناهي مي‌اندازند، و معناي آيه ـ و خدا داناتر است ـ اين است كه بر هركس كه گناهي مرتكب مي‌شود واجب است متوجه اين معنا بشود كه هر گناهي بكند عليه خودش مي‌كند، و دود گناه او تنها به چشم خودش مي‌رود، و نه به چشم ديگران، و گناه را او مرتكب شده، نه غير او، هرچند كه به گردن ديگران بيندازد، و يا كسي گناه او را گردن بگيرد، نه تهمت گناه او را به گردن ديگران مي‌اندازد و نه تعهد ديگران اثر گناه او را از او دور مي‌سازد، چون خدا مي‌داند گناه را چه كسي مرتكب شده، و او

(144) مباني قانون و قانون‌گذاري در اسلام

شخص گنهكار است، نه متهم و نه كسي كه گردن گرفته، و خدا حكيم است، و به جرم گناه، غير گناه كار را مؤاخذه نمي‌كند، و وزر گناه را جز بر وازرش نمي‌دهد، هم‌چنان‌كه در جاي ديگر فرموده: «لَها ما كَسَبَتْ وَ عَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ،» (286 / بقره) و نيز فرموده: «وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ اُخْـري.» (7 / زمر) (1)

مكافات خطا

«وَ مَنْ يَكْسِبْ خَطيآئَةً اَوْ اِثْما ثُمَّ يَرْمِ بِه بَريآئا فَقَدِاحْتَمَلَ بُهْتانا وَ اِثْما مُبينا،»

مكافات خطا (145)

كلمه «خَطيئَة» به معناي عملي است كه خطا در آن انباشته شده و استقرار يافته، و خطا آن فعلــي اســت كه بــدون قصــد از انسـان ســرزده باشــد، ماننـد قتــل خطــا.

به عنوان مجاز هر عملي كه نمي‌بايست انجام شود را از مصاديق خطا شمرده‌اند، و هر عملي و يا اثر عملي كه از آدمي بدون قصد سر زده باشد، خطيئه خوانده‌اند ـ و معلوم است كه چنين عملي معصيت شمرده نمي‌شود، و هم‌چنين هر عملي كه انجام دادنش سزاوار نباشد را خطيئه ناميده‌اند هرچند كه با قصد انجام شود ـ و معلوم است كه به اين اعتبار آن عمل را معصيت و يا وبال معصيت مي‌نامند.

و اما خداي سبحان از آن‌جا كه در جمله: «وَ مَنْ يَكْسِبْ خَطيآئَةً،» خطيئه را به كسب نسبت داده، مرادش از اين كلمه همان معصيت است يعني انجام دادن عملي كه مي‌داند نبايد انجام داد. پس مراد از «خَطيئَة» در آيه شريفه، آن عملي است كه با قصد و عمد