مبانی قانون و قانون‌گذاری در اسلام از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 61

(146) مباني قانون و قانون‌گذاري در اسلام

انجام‌شود، هرچندكه وضع‌آن عمل وضعي‌باشد كه جا داردكسي‌قصد انجام آن‌را نكند.

كلمه «اِثْم» به معناي عملي است كه با وبال خود، انسان را از خيرهاي بسياري محروم بسازد، مانند شرب خمر، قمار و سرقت، كارهايي كه هيچ انساني آن را به منظور به دست آوردن خيرات زندگي انجام نمي‌دهد، و برعكس موجب انحطاط اجتماعي و سقوط آدمي از وزن اجتماعي و سلب اعتماد و وثوق جامعه از آدمي مي‌شود.

بنابراين پس اجتماع هر دو كلمه «خَطيئه» و «اِثْم» به نحو ترديد و نسبت دادن هر دو به «كَسْب» در جمله: «وَ مَنْ يَكْسِبْ خَطيآئَةً اَوْ اِثْما...،» ايجاب مي‌كند كه هريك از آن دو معناي خاص خود را بدهد، و آيه شريفه ـ و خدا داناتراست ـ به اين معنا باشد: هركس معصيتي كند كه وبال آن از مورد خودش تجاوز نكند چون ترك واجبات يا فعل بعضي

مكافات خطا (147)

از محرمــات چــون تــرك روزه، خوردن خــون، و نيز هركس معصيتــي كند كه وبــال آن استمرار دارد، مانند قتــل نفس بدون حــق و ماننــد سرقت، و آن‌گاه معصيت خود را به بي‌گناهــي تهمت بزند، بهتانـي و اثمي آشكار را مرتكــب شده است.

در اين آيه شريفه دو استعاره لطيف بكار رفته است: اول اين‌كه تهمت زدن را رمي خوانده، و رمي به معناي انداختن تير به طرف دشمن و يا به طرف شكار است. دوم اين‌كه تن در دادن به اين عمل زشت و قبول وزر و وبال بهتان را تحمل و يا به عبارتي احتمال خوانده است، گويا تهمت زننده كه بي‌گناهي را متهم مي‌كند، مثل كسي مي‌ماند كه شخصي را بدون اطلاع ترور كند و به نامردي از پاي درآورد، و چنين عملي بار سنگيني به دوش او مي‌گذارد كه او را از هر خيري در تمامي زندگي‌اش بازدارد، و محروم سازد و هرگز از دوش او نيفتد.

(148) مباني قانون و قانون‌گذاري در اسلام

و از آن‌چه گذشت اين معنا روشن شد كه چرا تعبير از معصيت در آيات كريمه مختلف است، يك جا آن را «اِثْم» خوانده، جايي ديگر «خَطيئه» ناميده، يك جا سوء، و جائي ديگر ظلم، يك جا خيانت و جائي ديگر ضلالت خوانده است. و روشن شد كه هريك‌ازاين‌الفاظ معنائي‌داردكه مناسب با محلي‌است‌كه در آن‌جااستعمال‌شده است.(1)

نهي از تشريع حكم از طرف بندگان