مبانی قانون و قانون‌گذاری در اسلام از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 70

بيان احكام مستضعفين (167)

عذر استضعاف

«قالُوا كُنّا مُسْتَضْعَفينَ فِي الاَْرْضِ، قالُوآا اَلَمْ تَكُنْ اَرْضُ اللّهِ واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فيها،»

سؤال ملائكه كه مي‌پرسند: «فيمَ كُنْتُمْ؟» سؤالي است از حال و وضعي كه از نظر دين در زندگي داشتند، و اين‌ها كه مورد سؤال قرار مي‌گيرند، كساني هستند كه از جهت دين وضع خوبي نداشتند و لذا در پاسخ ملائكه به جاي اين‌كه حال خود را شرح بدهند سبب آن را ذكر مي‌كنند، و آن سبب اين است كه در زندگي در سرزميني زندگي مي‌كرده‌اند كه اهل آن مشرك و نيرومند بودند و اين طائفه را استضعاف كرده، بين

(168) مباني قانون و قانون‌گذاري در اسلام

آنان و بين اين‌كه به شرايع دين تمسك جسته و به آن عمل كنند حائل شدند.

و چون اين عذر يعني عذر استضعاف (البته اگر راست گفته باشند،) بدين جهت مانع دينداري آنان شده كه نخواسته‌اند از آن شهر و آن سرزمين چشم بپوشند، وگرنه دچار اين استضعاف نمي‌شدند، چون مشركين نيرومند آن‌جا در ساير سرزمين‌ها نيروئي نداشته‌اند، پس استضعاف اين مستضعفين به‌طور مطلق نبوده، استضعافي بوده كه خودشان خود را به آن دچار كردند و مي‌توانستند با كوچ كردن از سرزمين شرك به سرزمين ديگر خود را از آن برهانند، لذا فرشتگان ادعاي آنان را كه گفتند: ما مستضعف بوديم، تكذيب مي‌كنند و مي‌گويند: زمين خدا فراخ‌تر از آن بود كه شما خود را در چنان شرائط قرار دهيد، شما مي‌توانستيد از حومه استضعاف درآئيد و به جاي ديگر كوچ كنيد، پس شما در حقيقت مستضعف نبوديد، چون مي‌توانستيد از آن حومه

عذر استضعاف (169)

خارج شويــد، پس اين وضع را خود براي خــود و به ســوء اختيار خــود پديد آورديد.

خداي تعالي بعد از نقل گفتگوي ملائكه با انسان در حال احتضار درباره ستمكاران حكــم كــرده بـه اين‌كــه اينــان منزلگاهشــان جهنــم اسـت و بدمنزلگاهــي است. (1)