- اَلاِْهْداءِ 1
- متنتأييديهحضرتآيةاللّهسيدعلياصغردستغيب نمايندهمحترمخبرگانرهبريدراستانفارس 2
- متن تأييديه حضرت آيةاللّه خزعلي مفسّر و حافظ كل قرآن كريم 3
- مقدمه ناشر 4
- مقـدمـه مـؤلـف 7
- فصل اول:آغازي بر مسأله قانون و قانونگذاري 10
- اولين فرمان در تشريع دين 10
- فلسفه تشريع و قانونگذاري 12
- چگونگي به وجود آمدن قانون 14
- ادراك طبيعي قانون استخدام 15
- اختلاف طبقاتي تهديدي بر عدالت اجتماعي 17
- پيدايش قانون، نتيجه طبيعي پيدايش اختلاف 18
- دين، تنها راه صحيح رفع اختلاف 20
- اختلاف در خود دين 23
- احكام مسكوت در شريعت و نهي از كنكاش در آنها 24
- روايات درباره احكام مسكوت در قرآن 26
- شريعـــت جامــــع 27
- ريشههاي شريعت اسلام 27
- وجوب اقامه دين و رعايت تمامي احكام آن 30
- وجوب ايمان به تمام شرايع و تمامي انبياء 31
- شريعت اسلام، داراي دقيقترين و پيشرفتهترين قوانين 32
- كتابهاي آسماني و مدت اجراي شريعت هريك از آنها 35
- فصل دوم :مباني قوانين قضائي و حكومتي اسلام 36
- قانونگزار در دين اسلام كيست؟ 38
- لزوم قضاوت براساس احكام الهي 39
- انحصار داوري و صدور حكم به رسول اللّه صلياللهعليهوآله 41
- قضاوت براساس احكام اسلام در مورد اهل كتاب 43
- مفهوم حكم 44
- اَلا لَهُ الْحُكْمُ 46
- قضاوت به عدالت، و رد امانت 49
- خطاب آيه به حكام است! 50
- توصيه به عدل در داوري و قضاوت 51
- فلسفه نهي پشتيباني و دفاع از خيانت 53
- نهي از پشتيباني و دفاع از خيانت 53
- تساوي حقوق انسانها، و تفوق عامل تقوي 55
- حكم نهي از بدي، ظلم، معصيت و بهتان 58
- مكافات خطا 60
- نهي از تشريع حكم از طرف بندگان 61
- نهي از عمل به خبر فاسق 63
- دستورالعمل اصلاح بين طوايف مؤمن و متخاصم 64
- قانوني بنام «اخوت اسلامي» 66
- بيان احكام مستضعفين 68
- عذر استضعاف 70
- مستضعفيــن واقعي 71
- بيان احكام مهاجرت في سبيل اللّه 71
- حكم مسلمانان امروز در سرزمين شرك 73
- تكليف هيچگاه از هيچكس ساقط نميشود! 74
- امر به اقامه عدل و ميزان و نهي از كم فروشي و خيانت 75
- اقامه عدل بين انسانها: (هدف تشريع دين و انزال آهن) 77
- فصل سوم :عقدها، پيمانها، و سوگندها 78
- بحثي پيرامون معناي عقد 79
- سوگندهاي صحيح و اعتبار آن 80
- مفهوم سوگند 81
- اعتبار قانوني سوگند 81
- آيا سوگند به غير اسم خدا شرك است؟ 83
- راه قانوني شكستن سوگندها 84
- حكم و كفاره شكستن سوگندها و عهد و پيمانها 85
- تعيين نوع و مقدار كفاره شكستن سوگند 87
- نهي از سوگند خوردن به خدا براي ترك كارهاي نيك و عالم المنفعه 88
- نهي از سوگندهاي لغو 89
- وفا به عهداللّه، و نهي از نقض سوگندها 90
- قسمهاي خود را وسيله غدر و نيرنگ و خيانت قرار ندهيد! 92
- مفسده دغل گرفتن سوگند 93
- عهد خدا را به قيمت ناچيزي نفروشيد! 95
- فصل چهارم:مباني احكام شهادت 96
- نهي از شهادت مغرضانه 99
- طبقات شهود در وصيت و اعتبار شهادت آنها 100
- فصل پنجم :بحثي در قوانين مورد نظر قرآن 102
- ضمانت اجرائي قوانين اسلامي 102
- بحث فلسفي در چگونگي تكليف و دوام آن 108
- ظالم نبودن خدا به چه معنا است؟ 111
- عدل، مبناي تشريع قوانين الهي 111
- منشأ ايجاد قوانين 113
- قوانين از طرف خدا تعيين ميشود 114
- مجري قانون نبايد قانون را بشكند! (اجراي قانون ظلم نيست!) 115
- قانون و اخلاق كريمه و توحيد 116
و تحذير شديد از شكستن آن و بياعتنائي نكردن به امر آن است و اينكه عادت خدايتعالي به رحمت و آسان كردن تكليف بندگان و تخفيف دادن به كسي كه تقوا پيشه كند و ايمان آورد و باز از خدا بترسد و احسان كند جاري شده، و نيز بر اين معنا جاري شده كه نسبت به كسي كه پيمان با امام خويش را بشكند، و گردن كشي و تجاوز آغاز نموده از بند عهد و پيمان درآيد، و طاعت امام را ترك گويد، و حدود و ميثاقهائي كه در دين گرفته شده بكشند، سختگيري كند.
«عَقْد» به معناي گره زدن و بستن چيزي است به چيز ديگر، بستن به نوعي كه به خــودي خود از يكديگر جدا نشونــد. در عقد معاملات از خريد و فروش و اجاره و ساير معامــلات معمــول و نيز در عهدهــا و پيمانها كلمــه عقد را اطــلاق كردند، چون اثري كــه در گره زدن هســت در اينهــا نيز وجــود داشــت و آن اثــر عبارت بود از لــزوم آن پيمــان و التـزام در آن.
(188) مباني قانون و قانونگذاري در اسلام
و چون عقد ـ كه همان عهد باشد ـ شامل همه پيمانهاي الهي و ديني كه خدا از بندگانش گرفته ميشود و نيز شامل اركان دين و اجزاي آن چون توحيد و نبوت و معاد و سايــر اصــول عقائــد و اعمال عبادتــي و احكام تشريعــي و امضائــي و از آن جمله شامل عقد معامــلات و غيره ميشود، مناسبتر و صحيحتر آن است كه كلمه عقــود در آيــه را حمــل كنيــم بر هـر چيــزي كه عنوان عقــد بر آن صــادق است. (1)
بحثي پيرامون معناي عقد
1- الميــــــزان ، ج: 5 ص: 256.
بحثي پيرامون معناي عقد (189)
اسلام حرمت عهد و وجوب وفاي به آن را بهطور اطلاق رعايت كرده، چه اينكه رعايت آن به نفع صاحب عهد باشد، و چه به ضرر او، آري كسي كه با شخصي ديگر هرچند كه مشرك باشد پيمان ميبندد، بايد بداند كه از نظر اسلام بايد به پيمان خود عمل كند و يا آنكه از اول پيمان نبندد، براي اينكه رعايت جانب عدالت اجتماعي لازمتر، و واجبتر از منافع و يا متضرر نشدن يك فرد است، مگر آنكه طرف مقابل عهد خود را بشكند، كه در اين صورت فرد مسلمان نيز ميتواند به همان مقداري كه او نقض كرده نقــض كند و به همان مقدار كه او به وي تجــاوز نموده وي نيز به او تجــاوز كند زيرا اگر در اين صــورت نيز نقض و تجاوز جائــز نباشد، معنايــش اين است كه يكي ديگـري را بــرده و مستخــدم خود نموده و بر او استعــلاء كند، و اين در اســلام آن قدر مذموم و موردنفرت است كه ميتوان گفت نهضت ديني جز براي از بين بردن آن نبوده است.
(190) مباني قانون و قانونگذاري در اسلام
و به جان خودم سوگند كه اين يكي از تعاليم عاليهاي است كه دين اسلام آن را براي بشر و به منظور هدايت انسانها به سوي فطرت بشري خود آورده، و عامل مهمي است كه عدالت اجتماعي را كه نظام اجتماع جز به آن تحقق نمييابد حفظ ميكند و مظلمه استخدام و استثمار را از جامعه نفي ميكند، و قرآن اين كتاب عزيز به آن تصريح و رسول خدا صلياللهعليهوآله بر طبق آن مشي نموده و سيره و سنت شريفه خود را بر آن اساس بنا نهادند و اگر نبود كه ما در اين كتاب تنها به بحث قرآني ميپردازيم، داستانهائي از آن جناب در اين باره برايت نقل ميكرديم، و تو خواننده عزيز ميتواني به كتبي كه در سيره و تاريخ زندگي آن حضرت نوشته شده مراجعه نمائي.