مبانی قانون و قانون‌گذاری در اسلام از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 81

«... آنان را بعد از نماز بازداشت كنيد تا سوگند ياد كنند كه ما شهادت خود را به منظور سود مادي اگرچه رعايت جانبداري از خويشان باشد تحريف نكرده و شهادت خداي را كتمان نكرده‌ايم چه مي‌دانيم كه اگر چنين كنيم از گناهكاران خواهيم بود.» (106 / مائده)

(194) مباني قانون و قانون‌گذاري در اسلام

مفهوم سوگند

معناي اين‌كه مي‌گوييم: تو را به خدا قسم فلان كار را مكن و يا فلان كار را بكن، اين است كه مي‌خواهيم امر و نهي خود را به مقام و منزلتي كه خداي سبحان در نظر مؤمنين دارد پيوند داده و مربوط سازيم، به طوري كه مخالفت امر و نهي ما، خوار شمردن مقام خداي تعالي باشد و هم‌چنين غرض و معناي اين‌كه مي‌گوييم: واللّه هر آينه فلان كار را مي‌كنم، پيوند مخصوصي است كه بين تصميمي كه بر كاري گرفته‌ايم و بين مقام و منزلتي كه خداي متعال در نظرمان دارد برقرار كنيم، به‌طوري كه فسخ آن عزيمت و نقض آن تصميم ابطال منزلت و اهانت به حرمتي باشد كه خداي سبحان در نظر ما دارد، و نتيجه اين پيوند اين است كه خود را از فسخ عزيمت و شكستن عهدي كه بسته‌ايم بازداريم.

مفهوم سوگند (195)

بنابراين مي‌توان گفت: قسم عبارت است از ايجاد ربط خاصي بين خبر و يا انشاء و بين چيز ديگري كه داراي شرافت و منزلت است، به‌طوري كه برحسب اين قرارداد، بطــلان و دروغ بــودن انشا يا خبر مستلــزم بطلان آن چيز باشــد، و چون آن چيــز در نظر صاحب قرارداد داراي مكانــت و احترام لازم الرعايــه است و هيچگــاه راضي به اهانت به آن نيســت از اين جهت فهميــده مي‌شود كه در خبري كه داده راستگو است، و در تصميمي كه گرفته پايدار است، پس قسم در اين‌گونه امور تأكيدي است بالغ.

اسلام كمال اعتبار را نسبت به سوگندي كه با نام خداوند واقع شود مبذول داشته و اين نيست مگر براي خاطر عنايتي كه اسلام به رعايت احترام مقام ربوبي دارد، آري اسلام ساحت قدس خداي تعالي را از اين‌كه مواجه با صحنه‌هايي كه با مراسم ربوبيت و

(196) مباني قانون و قانون‌گذاري در اسلام

عبوديت منافي باشد حفظ كرده، و لذا كفاره‌هاي مخصوصي براي شكستن سوگند وضع نموده و سوگند زياد را هم مكروه دانسته، و فرموده: «لا يُؤاخِذُكُمُ اللّهُ بِاللَّغْوِ في اَيْمنِكُمْ وَ لكِنْ يُؤاخِذُكُمْ بِما عَقَّدْتُّمُ الاَْيْمنَ فَكَفّرَتُهُ أِطْعامُ عَشَرَةِ مَسكينَ،» (89 / مائده) و نيز فرموده: «وَ لا تَجْعَلُوا اللّهَ عُرْضَـةً لاَِيْمانِكُمْ،» (224 / بقره) و سوگند را در مواردي كه مدعي در محكمه، شاهــدي بر دعوي خــود ندارد معتبر دانسته و فرموده: «فَيُقْسِمــانِ بِاللّــهِ لَشَهدَتُنــآ اَحَـقُّ مِـنْ شَهدَتِهِمــا وَ مَــا اعْتَدَيْنــآ.» (107 / مائده). (1)

اعتبار قانوني سوگند